Anasayfa » Tüm Yazılar » Türkiye’nin İlk Kadın Belediye Başkanı

Türkiye’nin İlk Kadın Belediye Başkanı

malumatfurusorg
Sadiye Ardahan, Müfide İlhan, Zekiye Midyat

(Soldan Sağa: Sadiye Ardahan, Müfide İlhan, Zekiye Midyat / Görsel: bigoody.com)

Türkiye’nin İlk Kadın Belediye Başkanının Zekiye Midyat Olduğu İddiası Doğru Değil

Yanlış İddia

 

Sermiyan Midyat’ın senaryosunu yazdığı, yönettiği ve rol aldığı Hükümet Kadın adlı film serisinde babaannesi Zekiye Midyat’ın hayatını aktardığı iddiasının etkisiyle daha da yaygınlık kazanan bir yanlış bilgiyi aktaracağız: Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanının Mardin’den Zekiye Midyat’ın olduğu iddiası

 

“Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı Zekiye Midyat. Mardin, 1965.”

 

zekiye midyat mardin 1965

 

Bu iddiayı incelemek için öncelikle kadınların belediye başkanı seçilme hakkına ne zaman eriştiğini ve belediyenin tanımını aktarmak gerek…

5393 sayılı 3 Temmuz 2005 tarihli Belediye Kanunu, belediye kavramını “Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi” olarak tanımlamaktadır.

Belediyesi bulunan yerleşim yerini “belde”, “Belediye sınırları içinde, ihtiyaç ve öncelikleri benzer özellikler gösteren ve sakinleri arasında komşuluk ilişkisi bulunan idarî birimi” ise “mahalle” olarak nitelemektedir.

Mezkûr Kanun’un 4. maddesinde belediyelerin kuruluşu hakkında “Nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim birimlerinde belediye kurulabilir. İl ve ilçe merkezlerinde belediye kurulması zorunludur.” hükmü yer almaktadır.

Kadınlara ilk defa belediye seçimlerine katılma ve seçilme hakkı tanıyan 1580 sayılı Kanun’a göz attığımızda ise belediyenin “Belediye, beldenin ve belde sakinlerinin mahallî mahiyette müşterek ve medenî ihtiyaçlarını tanzim ve tesviye ile mükellef hükmî bir şahsiyet” olarak tanımlandığı (md. 1), “Nüfusu ne miktar olursa olsun kaza ve vilâyet merkezlerinde ve nüfusu iki binden fazla olan yerlerde belediye teşkilâtı mecburidir” hükmünün (md. 2) yer aldığı görülmektedir.

Kadınlar, 1580 sayılı 3 Nisan 1930 tarihli Belediye Kanunu‘nun kabulü ile birlikte kadınlar belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına kavuşmuştu.

1930 yılında kabul edilen Belediye Kanunu’ndaki intihab (seçme, seçim) koşulları hakkındaki ilgili maddeler şu şekildeydi:

 

B — Belediye intihabı hakları

 

İntihap etmek şartları

 

Madde 23 — Belediye intihaplarında rey sahibi olmak için:

1 — Türk olmak,

2 — İntihap başlamadan evvel lâakal altı aydan beri beldede ikamet etmekte olduğunu vesaik ile ispat etmek,

3 — 18 yaşını bitirmiş olmak,

4 — Ağır hapis cezasına mahkûm olmamak,

5 — Hidematı ammeden memnu bulunmamak,

6 — Hırsızlık, dolandırıcılık, emniyeti sui istimal, iflâs gibi muhilli haysiyet suçlarla mahkûm bulunmamak lâzımdır.

7 — Silâh altında bulunan askerler, jandarmalar, zabitler ve polisler, askerî memurlar belediye intihabına karışmazlar.

 

İntihap olunmak şartları

 

Madde 24 — Belediye meclisine aza intihap olunmak için:

1 — Türk olmak,

2 — 23 üncü maddenin 2 inci fıkrasındaki evsafı haiz bulunmak,

3 — Hidematı ammeden mahcur olmamak,

4 — 25 yaşını bitirmiş olmak,

5 — Türkçe okur yazar olmak,

6 – 23 üncü maddenin 4,5,7 inci fıkralarında yazılan suçlardan birile mahkûm olmamak;

7 — Belediyeye ait bir işin mukavili, müteahhidi veya bunların kefil ve şeriki ve yahut bu cihetlerden borçlu bulunmamak lâzımdır.

8 — Silâh altında bulunan askerler, jandarmalar, zabitler, polisler, askerî memurlar belediyeye aza intihap olunmazlar. (Manevrada talim için ihtiyat zabitanının silâh altım alınması müstesnadır).

 

belediye kanunu intihap şartları

 

Bu açıklamaların ardından, Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanının kim olduğuna geçebiliriz…

Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanının kimliği, “belediye”nin tanımına göre değişiklik gösteriyor. İl, ilçe, belde seviyesinde değerlendirildiğinde karşımıza ülkemizin ilk kadın belediye başkanı olarak (Sadiye Ardahan, Müfide İlhan, Zekiye Midyat, Leyla Atakan gibi) farklı isimler çıkıyor.

Artvin’in Yusufeli ilçesine başlı Kılıçkaya (eski adıyla Ersis) beldesinde belediye başkanlığı yapan Sadiye Hanım (Sadiye Ardahan) Türkiye’deki “ilk kadın belde belediye başkanı”dır (Kadın Erkek Fırsat Eşitliği Komisyonu (KEFEK) (2016). “Türk Siyasi Tarihinde Kadın Portreleri“).

(“Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı” olarak ismi sıklıkla zikredilen) 1950 yılında Mersin’de Belediye Başkanı seçilen Müfide İlhan, Türkiye’nin “ilk kadın il belediye başkanı”dır.

Zekiye Midyat ise 1957 yılında Mardin’in Midyat ilçesinin belediye başkanı seçilmişti.

Bu isimler dışında yanlış biçimde Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanı olduğu ileri sürülen bir diğer isim olan Leyla Atakan ise 2 Haziran 1968’deki yerel seçimlerde İzmit belediye başkanı seçilmişti.

Bu bilgilerden hareketle, Türkiye’nin ilk kadın belediye başkanının Sadiye Ardahan olduğu anlaşılıyor.

Farklı belediye sınıflarına göre incelendiğinde şöyle bir değerlendirme sunulabilir:

  • Türkiye’nin ilk kadın BELDE belediye başkanı Artvin’den Sadiye Ardahan’dır (Artvin, Yusufeli, Kılıçkaya (Ersis) – 1930)
  • Türkiye’nin ilk kadın İL belediye başkanı Mersin’den Müfide İlhan’dır (Mersin – 1950)
  • Türkiye’nin ilk kadın İLÇE belediye başkanı Mardin’den Zekiye Midyat’tır (Mardin, Midyat – 1957)

Türkiye’nin seçilmiş ilk kadın muhtarı ise 12 Kasım 1933 tarihinde geçmişte Aydın’ın Çine ilçesine bağlı olan, günümüzde ise Karpuzlu ilçe merkezi olarak bilinen Demircidere köyü muhtarı seçilen Gül Esin’dir (1901-1990).

1973-1980 yılları arasında iki dönem Buca Belediye Başkanlığı görevini üstlenen Işılay Saygın’ın Türkiye’nin ilk kadın ilçe belediye başkanı olduğu iddiasının da Zekiye Midyat’ın varlığı ışığında yanlış olduğu anlaşılmaktadır.

 

zekiye midyat ilk kadın belediye başkanı

 

Bu yazılara da göz atabilirsiniz

Yorum bırak