İsmet İnönü’nün notlarında ve damadı Metin Toker’in yayımladığı “İsmet Paşa’nın Son Yılları 1965-1973” adlı kitabında 1968 yılında çıkan piyango hakkında bilgilere rastlanıyor. Metin Toker, kayınbabası İsmet İnönü’nün piyango bileti alma alışkanlığı olduğunu, İnönü’nün CHP lideri olarak muhalefette olduğu 1968 yılında maddî güçlük yaşadığı dönemde çıkan piyango biletinin tahsil edildiğini aktarmıştı.
Piyangodan büyük ikramiyeyi kazanan talihliler arasında 2. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü de yer alıyor.
İsmet İnönü’nün damadı gazeteci yazar Metin Toker, onca yıl Cumhurbaşkanlığı, parti liderliği, milletvekilliği ve senatörlük yapan kayınpederinin, geçim sıkıntısı dolayısıyla sürekli piyango bileti aldığını, sonunda 1968 yılında büyük ikramiyeyi kazandığını, İsmet İnönü’nün bizzat gidip biletin karşılığını almasının uygun olmayacağının düşünülmesi nedeniyle eşi Özden Toker’in soyadının farklı olması nedeniyle babası adına piyango tutarını tahsil edip hesabına aktardığını belirtmişti.
Toker, “İsmet Paşa’nın Son Yılları 1965-1973” adlı kitabında “Millî Şef”e çıkan piyangoyu şöyle anlatmış (Bilgi Yayınevi. Ankara. Birinci Basım. Aralık 1993. Sf: 112):
“Bu sırada İsmet Paşa’nın başına hiç beklenilmeyen bir şey geldi: Milli Piyangodan 50 bin lira kazandı. 1965’de 50 bin lira! Bu, müthiş bir rakamdı. İnönü’nün Milli Piyango oynaması onun “masum düşkünlük”lerinden biriydi. Fakat, hiç büyük bir ikramiye ona çarpmamıştı. Şimdi ise, 1968 parasıyla 50 bin lira! Duyulsa, herkes başına üşüşecekti. Bilir misiniz ki, İsmet Paşa, hep “para sıkıntı sı” çekmiştir? Sağlığında hep, Atatürk ona yardım etmiştir. Bundan dolayı o 50 bin lira bazı ihtiyaçların karşılanması için gökten inmiş nimetti. Ancak onu İsmet Paşa gidip alamazdı ki . . Ne yapılsın? Nihayet bizim Özden bulundu. Soyadı da “İnönü” değildi. İkramiyeyi gidip o tahsil etti, babasının banka hesabına yatırdı.
Off, bu sıkıntı da bitti !”
İsmet İnönü’nün kişisel notlarınında da 1968 yılında kazandığı piyangonun izine rastlanıyor.
Marmara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ahmet Demirel tarafından yayına hazırlanan “İsmet İnönü Defterler (1919-1973)” adlı eserde 27-28-29 Ocak 1968 tarihleri için İsmet İnönü’nün düştüğü notlar şöyle aktarılmış (2. Cilt. 1956-1973. YKY. İstanbul. 3. Baskı. Sf: 1073-1074):
27 Ocak Cumartesi
Nihat Strasburg’a gitti.
Demirel’in basına demeci çekingen. Tereddüt ve dikkat var. Acil yok.
Dün Meclis’e gelecek. Tüzük tadili. Gelmedi.
Piyangoda 50 bini hanımla bu gece gördük.
[İnönü’ye Milli Piyangodan 50 bin lira çıktı. Metin Toker bunun öyküsünü şöyle anlatır: “Bu sırada ismet Paşa’nın başına hiç beklenilmeyen bir şey geldi: Milli Piyangodan 50 bin lira kazandı. 1968’de 50 bin lira! Bu, müthiş bir rakamdı. lnönü’nün MilliP{yango oynaması onun ‘masum düşkünlük ‘lerinden biriydi. Fakat, hiç bijyük bir ikramiye ona çarpmamıştı. Şimdi ise, 1968 parasD’la 50 bin lira! Duyulsa, herkes başına üşüşecekti. Bilir misiniz kı; ismet Paşa, lıcp ‘para sıkıntısı’ çekmiştir. Sağlığında hep, Atatürk onayardım etmiştir. Bundan dolayı o 50 bin lira bazı ihtiyaçlann karşılanması için gökten inmiş nimetti. Ama onu İsmet Paşa gidip alamazdı ki. . . Ne yapılsm? Nihayet bizim Özden bulundu. Soyadı da ‘İnönü ‘ değildi. ikramiyeyi gidip o tahsil etti, babasının banka hesabına yatırdı ” (Metin Toker, İsmet Paşa’nın Son Yılları, 1965- 1973, s. 112).
28 Ocak Pazar
Metin İst. gitti.
50 bine pek şaşırdı, pek sevindi. Aziz Uras MİT’te bir müdür olmuş. Mahrem gönderilmiş – General Doğu tarafından Demirel’in haberdar olduğu belli. önemli. Dedikleri:
1 – TİP İzmir’de, burada üyesi artmıyor, sempatizanı artıyor. 2- TIP (alternatif olarak) ikinci parti olmak yolunda. Yani bize rakip. Cevabım: TIP’i kapatmak haberi yanlış. Açıktan tanunak daha eyi. Kapanırsa zararlı olur. Suni olarak kapanırsa mağdur ve mazlum olur. Seçim konusundan vazgeçme.
29 Ocak Pazartesi
Özden bugün (50) piyangosunu halletti. Aldı. Os. B. hesabına yanrdı. Bülent Mersin’den geldi. Memnun. Dünkü MİT’ten gelen haberi anlattım.
İsmet İnönü’nün başına 1968 yılında talih kuşu konmasının, bazı vatandaşlarca eleştiriyle karşılandığı, bazı sosyal medya kullanıcıları ise İnönü’nün sürekli lotodan ikramiye kazandığı yönünde yanlış bilgi paylaştığı görülüyor.
İnönü’nün 1946’da büyük yılbaşı ikramiyesini kazandığı iddiasını ortaya atan paylaşım örneği:
“Evet sonra 1946 da dürüstlük abidesi ismet inönü tarafından Milli piyango idaresi kurulur ve ilk yıl başı biletleri satışa sunulur.Bilin bakalım o yılın ilk yılbaşı ikramiyesi kime isabet etmiştir?Adı üstünde şans bu ya, tabiki ismet paşamıza”
Büyük ikramiyenin İsmet İnönü’ye çıkmasını “manidar” bulan sosyal medya kullanıcılarından örnek:
“1868 yılı Milli Piyango büyük ikramiyesini CHP li İsmet İnönü ye veren madrabazlar, gelmiş bize hak hukuk adaletten bahsediyor. 🤦♂️ Ulan oğlum, bu ülke de adalet ten bahsedecek en son insanlar siz CHP liler siniz.”
Kimileri de İsmet İnönü’ye ikramiye çıkmadığını öne sürdüğüne şahit oluyoruz:
“İsmet İnönü ye asker kaçağı diyen mufteriler piyango dan ikramiye çıktığı yalanını da söylerler de kendilerini akademisyen diyen bazı zavallılar da bunu yazarlar Birde kendilerine müslüman derler”
Yakınlarının aktardığı üzere İsmet İnönü’nün piyango bileti alma alışkanlığı varmış.
İsmet İnönü’ye piyangodan büyük ikramiyenin çıktığı 1968 yılı Ocak ayında İsmet İnönü’nün liderliğini üstlendiği Cumhuriyet Halk Partisi değil, Süleyman Demirel’in genel başkanı olduğu Adalet Partisi iktidardaydı. Hâliyle, Millî Piyango idaresi doğrudan İsmet İnönü’ye bağlı değildi.
Osmanlı döneminde 19. yüzyılın ortalarında başlayan piyango uygulamaları Cumhuriyetin ilanının ardından Türk Hava Gücü’ne destek sağlamak amacıyla geliştirildi ve merkezîleştirildi.
15 Şubat 1925 tarihinde kurulan, Cumhurbaşkanı Atatürk’ün himayesinde, İsmet İnönü’nün ise fahri başkanlığında hava sahası güvenliğine yönelik faaliyetlerde bulunan Türk Tayyare Cemiyeti, hava kuvvetlerine pilot yetiştirmesi ve uçak alması (sonraları, uçak yapması) için birçok gelir kaynağıyla donatıldı ve piyango düzenleme hakkı da tanındı.
1925 yılında Tayyare Cemiyeri Mektepleri yararına üç ayda bir 3 kez düzenlenen para ödüllü piyangolar daha sonra Tayyare Piyangosuna dönüştürüldü.
Türk Tayyare Cemiyeti, 1935 yılı 6. Büyük Kongresinde tüzükte yapılan bir değişiklikle Türk Hava Kurumu ismini benimsedi.
“Tayyare Piyangosu” adı altında, Türk hava gücüne katkı sağlamak amacıyla 14 yıl süreyle anılan Kurum tarafından düzenlenen çekilişler, 1939 yılına kadar sürdürüldü.
Piyango çekilişlerini tek bir merkezden yürütmek amacıyla 11 Temmuz 1939 tarihli 3670 sayılı Millî Piyango Teşkiline Dair Kanun ile Türk Hava Kurumu Piyango Genel Direktörlüğü kaldırılarak Millî Piyango Müdürlüğü kuruldu.
“İnönü düzenli olarak piyango bileti almasıyla bilinir. Yıllar boyunca aldığı yüzlerce bilet sonunda nihayet 1968 yılında gerçekten de kendisine ikramiye çıkmıştır. Büyük ikramiye olup olmadığı konusu tartışmalıdır ama 50 bin lira tutarında o dönem için yüksek denilen bir meblağ söz konusudur. İslamcılar bunu İnönü’ye saldırı için kullanır ama ortada bir hile hurda olduğuna dair hiçbir delilleri yoktur. Sadece İnönü’ye ikramiye çıkmasının düşük ihtimaline dayanarak bunu hileli gibi sunarlar. Oysa 1968’de İnönü iktidardai değildir, iktidarda Demirel’in Adalet Partisi vardır. Demirel’in de piyangoya İnönü için hile karıştıracak hali yoktur. İnönü hile yapacak olsaydı bunu mutlak iktidar olduğu günlerde yapardı. Evet İnönü’ye büyük bir ikramiye çıkmıştır ama bunda bir hile olduğunu gösteren hiçbir hiçbir delil yoktur.”
Hamiş: Zimbabve’de 28 Ocak 2000 tarihinde kamu hissesi bulunan yerel bir bankanın müşterileri için düzenlediği promosyon çekilişinde 100.000 Zimbabve dolarlık büyük ikramiye dönemin devlet Başkanı Robert Mugabe’ye (21 Şubat 1924 – 6 Eylül 2019) çıkmıştı.
