“Deniz Gezmiş İdama Giderken” Kaydedildiği Sanılan Fotoğraf

“Devrimci öğrenciler, ABD’nin Ankara’ya yeni atadığı Büyükelçi Robert Komer’i kınamak amacıyla havaalanına gitti. “28.11.1968 tarihinde saat 15.00 sularında DÖB’lü ve FKF’li öğrenciler, TMGT’de konuşuyorlardı. Bu arada Yeşilköy Havaalanı Danışma Bürosu’ndan teşkilata telefon edilmiş; saat 16.30’da Amerikan Büyükelçisi Komer’in Yeşilköy’e ineceği haber verilmişti. O sırada TMGT’de bulunan öğrenciler hızla İstanbul Üniversitesi Hukuk ve İktisat Fakültelerinin amfilerine dağıldılar. Deniz Gezmiş’in yaptığı konuşmalarla 80 kişilik bir öğrenci grubu derhal Yeşilköy’e hareket etti. Yeşilköy’de polisle karşılaşılmış ve Komer’in uçağı sanılarak başka bir PAN Amerikan uçağına hücum edilerek, çürük yumurta ve taş atılmıştı.”

Olay sonrasında gözaltına alınan 18 öğrenciden Deniz Gezmiş, Mustafa Zülkadiroğlu, Mustafa İlker Gürkan, Toygun Eraslan ve Rahmi Aydın, 29 Kasım’da, Bakırköy Nöbetçi Sulh Ceza Mahkemesi’nce tutuklandı.

Duruşma yargıcının, “Son sözünüz var mı?” sorusuna gençler, “Son sözümüz Kahrolsun Amerika’dır!” karşılığını vermişlerdi. Öğrenciler, duruşmadan çıktıktan sonra ‘Bağımsız Türkiye’ marşını söyledi.”

Tuğba Kaymaz ve Abdül Samet Çelikçi’nin “Protestodan Şiddete: Türkiye’de 1968 Öğrenci Hareketleri” başlıklı makalelerinde bahse konu eylem şöyle anlatıldı (2025. Akademi Karabük Dergisi (AKADER). Cilt No: 9. Sayı: 2. Sf: 63-75):

“Ekim 1968’de ABD’nin Türkiye Büyükelçisi değişmiş ve yeni büyükelçi Robert Kommer olmuştur (Çubukçu, 2014, s.91). O sırada bir grup sosyalist öğrenci, Cumhuriyet’in 45. yılı olması nedeniyle Samsun’dan Ankara’ya “Tam Bağımsız Türkiye” yürüyüşünü planlamakla meşguldü. Yürüyüş esnasında “NATO’ya Hayır” sloganları atılmakta ve 6. Filoya yönelik protesto eylemleri yapılmaktaydı. Öğrenciler bu eylemleri “Tam Bağımsız Türkiye” hedefi temelinde gerçekleştirdiklerini ifade etmekteydi (Erkiner, 2018, s.98). Bu atmosfer içerisinde 1968 sonbaharında, daha önce Vietnam’da “Pasifikasyon”la görevlendirilmiş olan CIA ajanı “Honço”, yani “kasap” lakabıyla ünlü Robert Kommer’in Türkiye’ye büyükelçi olarak atanması, antiemperyalist kesimde büyük tepkilere yol açmıştır (Korkmaz, 1992, s.156). FKF Genel Başkanı ile SBF Öğrenci Derneği Başkanı 27 Kasım 1968 tarihinde ortak bir kampanya başlatarak yeni büyükelçi Kommer’i, “istenmeyen adam” olarak ilan ettiklerini ve Cumhurbaşkanı tarafından Kommer’in güven mektubunun kabul edilmemesi istenilmiştir. Yine ortak bir şekilde ve Cumhurbaşkanı’na hitaben yazılan broşürde ise şu ifadeler kullanılmıştır: “Vietnam Pasifikasyon hareketinin lideri Kommer’in güven mektubunun reddedilmesini ulusumuzun onuru açısından yararlı görüyoruz” (Feyizoğlu, 2002, s.274). Öğrenciler tarafından öneri niteliğinde bir talep açıklaması yapılmış ve “ulusun çıkarı” ön plana çıkarılarak güven mektubunun onaylanmaması sağlanmaya çalışılmıştır.

28 Kasım 1968 günü Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB) ve FKF üyesi öğrenciler, Kommer’i protesto etmek amacıyla İstanbul Havaalanı’na kitleler halinde akın etmişlerdir. Polisin müdahale etmesi üzerine çatışma çıkmış, bazı öğrenciler yaralanırken 18 öğrenci de gözaltına alınmıştır. Öğrenciler 29 Kasım günü mahkeme tarafından tutuklanmıştır. Olaylar, aynı günün gecesinde Ankara’ya sıçramış, bir taraftan Kommer aleyhinde gösteriler yapılırken diğer taraftan ABD’ye ait işyerlerine ve dinlenme tesislerine öğrenciler tarafından eylemler gerçekleştirilmiştir (Korkmaz, 1992, ss.156-157).”

Taylan Özgür, 23 Eylül 1969’da İstanbul Üniversitesi’nde katıldığı bir eylem sırasında Beyazıt’ta güvenlik güçlerinin açtığı ateş sonucu hayatını kaybetti. Fail(ler) bulunamadı.

Aynı gün Deniz Gezmiş polis tarafından üniversitede yakalandı.

Taylan Özgür’ün Ankara’da 25 Eylül 1969’da düzenlenen cenaze törenine 5 bin öğrenci katıldı. Bir gece önce ODTÜ’de kaldığı öğrenci yurdunun bahçesinde hazırlanan katafalkta tutulan naaşı başında öğrenciler nöbet tuttu. ODTÜ Öğrenci Birliği’nin Taylan Özgür’ün ODTÜ kampüsünde gömülmesi talebi rektörlük tarafından kabul edilmedi. Bunun üzerine 25 Eylül sabahı cenazesi önce Tandoğan Meydanı’da getirildi, ardından bir kortej halinde cenaze namazı için Maltepe Camii’ne götürüldü. Yaklaşık 6 saat süren törenin ardından Taylan Özgür Ankara’da Cebeci Asrî Mezarlığı’na defnedildi.

Deniz Gezmiş, 6 Mayıs 1972 günü idam edilmeden bir gün önce babası Cemil Gezmiş’e yazdığı son mektupta Taylan Özgür’ün yanına gömülmek istediğini beyan etti:

“Baba,

Mektup elinize geçmiş olduğu zaman aranızdan ayrılmış bulunuyorum. Ben ne kadar üzülmeyin dersem yine de üzüleceğinizi biliyorum. Fakat bu durumu metanetle karşılamanı istiyorum. İnsanlar doğar, büyür, yaşar, ölürler. Önemli olan çok yaşamak değil, yaşadığı süre içinde fazla şeyler yapabilmektir. Bu nedenle ben erken gitmeyi normal karşılıyorum. Ve kaldı ki benden evvel giden arkadaşlarım hiçbir zaman ölüm karşısında tereddüt etmemişlerdir. Benim de tereddüte düşmeyeceğimden şüphen olmasın. Oğlun ölüm karşısında aciz ve çaresiz kalmış değildir. O bu yola bilerek girdi ve sonunun da bu olduğunu biliyordu. Seninle düşüncelerimiz ayrı, ama beni anlayacağını tahmin ediyorum. Sadece senin değil, Türkiye’de yaşayan Kürt ve Türk halklarının da anlayacağına inanıyorum. Cenazem için avukatlarıma gerekli talimatı verdim. Ayrıca savcıya da bildireceğim. Ankara’da 1969’da ölen arkadaşım Taylan Özgür’ün yanına gömülmek istiyorum. Onun için cenazemi İstanbul’a götürmeye kalkma. Annemi teselli etmek sana düşüyor. Kitaplarımı küçük kardeşime bırakıyorum. Kendisine özellikle tembih et, onun bilim adamı olmasını istiyorum. Bilimle uğraşsın ve unutmasın ki, bilimle uğraşmak da bir yerde insanlığa hizmettir. Son anda yaptıklarımdan en ufak bir pişmanlık duymadığımı belirtir, seni, annemi, ağabeyimi ve kardeşimi devrimciliğimin olanca ateşiyle kucaklarım.

Oğlun Deniz Gezmiş, Merkez Cezaevi

İdamının ardından Deniz Gezmiş’in cenazesi Ankara’da Karşıyaka Mezarlığı’na defnedildi.