TÜBİTAK’ın Desteklediği “İslam Tarihinde Katılımlı Dua Örneği Olarak Yağmur Dualarının Eko-Teolojik Analizi” Projesi

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) geçmişte “papaz eriğini imam eriğine çevirme projesi”, “nohut tanesini suyundan ayıran kaşık projesi“, “çubuk makarnadan köprü projesi“, “Arapça yazılı manav tezgâhı projesi” ve “organik hoşaf” gibi çalışmaları desteklediği iddiasıyla yaygın şekilde eleştirilmişti. İlgili incelemelerimizde bahsi geçen projelerle TÜBİTAK’ın bağının sanıldığı gibi olmadığını aktarmıştık.

TÜBİTAK’ın “Papaz Eriğini İmam Eriğine Çevirme Projesi”ni Desteklediği İddiası

TÜBİTAK’ın Nohut Tanesini Suyundan Ayıran Kaşık Projesini Son 15 Yılın En Başarılı Projesi Seçtiği İddiası

TÜBİTAK Projesi Sanılan “Makarna Köprü”

“Arapça Yazılı Manav Tezgâhı” Projesi

Bugünkü konumuz, TÜBİTAK’ın destek verdiği başka bir proje.

“Yağmur duası” gibi dinî bir öğe içeren, fen ve mühendislik alanlarındakine benzer bir çıktı sunmayacak olan sosyal bilimler alanından projenin TÜBİTAK tarafından kamu kaynaklarından 3 milyon TL ile fonlanacak olması eleştiri konusu oldu.

TÜBİTAK’ın yapay zeka, kanser araştırmaları, iklim krizi, su yönetimi, gıda güvenliği, enerji dönüşümü gibi alanlar yerine “dua” araştırmasına fon ayırdığı vurgusuyla yaygın şekilde pejoratif üslupla eleştirilen proje aşağı paylaşımla gündeme geldi:

Mustafa Kuzuoğlu (@MKuzuogluu): “Tübitak’ın 3.000.000 TL’ye kadar olan bir bütçeyle desteklediği projeye bakın: “İslam Tarihinde Katılımlı Dua Örneği Olarak Yağmur Dualarının Eko-Teolojik Analizi””

Tübitak’ın 3.000.000 TL’ye kadar olan bir bütçeyle desteklediği projeye bakın:

“İslam Tarihinde Katılımlı Dua Örneği Olarak Yağmur Dualarının Eko-Teolojik Analizi” pic.twitter.com/3esrLhvcOQ

— Mustafa Kuzuoğlu (@MKuzuogluu) April 23, 2026

Söz konusu sosyal medya paylaşımının yüksek etkileşim almasının ardından bahsi geçen proje “‘Yağmur duasını araştıracağız’ dediler TÜBİTAK’tan 3 milyonu kaptılar” gibi başlıklarla haberleştirildi.

Sosyal medyada lanse edilenin aksine TÜBİTAK, “yağmur duası konulu meteorolojik bir deneyi” desteklemiyor.

Bursa Uludağ Üniversitesi Proje Geliştirme ve Koordinasyon Ofisi bünyesinde hazırlanan ve Doç. Dr. Öznur Özdemir’in yürütücülüğünü üstlendiği “İslam Tarihinde Katılımlı Dua Örneği Olarak Yağmur Dualarının Eko-Teolojik Analizi (VII.-XI. yy)” başlıklı çalışmanın TÜBİTAK tarafından desteklendiği doğru.

Uludağ Üniversitesi internet sitesinde paylaşılan duyuruda, ortaçağ tarihçisi Doç. Dr. Öznur Özdemir tarafından yürütülen projeyle ilgili şu ifadelere yer verildi:

“Fakültemiz Tarih Bölümünden Doç. Dr. Öznur ÖZDEMIR’in, yürütücülüğünü yaptığı “İslam Tarihinde Katılımlı Dua Örneği Olarak Yağmur Dualarının Eko-Teolojik Analizi (VII.-XI.yy)” başlıklı TÜBİTAK 2515-COST (Uluslararası) projesi desteklenmeye hak kazanmıştır. Proje ekibinde Dr. Halil İbrahim Yılmaz (Sakarya Üniversitesi), Dr. Mahmut Cihat İzgi (Sakarya Üniversitesi), Dr. Öğr. Ü. Enes Ensar Erbay (Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi) ve Dr. Öğr. Üyesi Samet Şenel (Trabzon Üniversitesi) yer alıyor.
Proje, Prof. Youri Desplenter (Ghent University) ve Dr. Anna Dlabacova (Universiteit Leiden) yönetimindeki CA23143 – “Participation through Prayer in the Late Medieval and Early Modern World (PRAYTICIPATE)” başlıklı COST Aksiyonu ile entegre bir şekilde yürütülecektir.
Proje, dünyada 38 ülkeden 291 katılımcının bulunduğu PRAYTICIPATE Cost Action (https://www.cost.eu/actions/CA23143/) kapsamında katılımlı duanın ilk dönem İslam tarihindeki yerini eko-teolojik açıdan analiz etmeyi amaçlamaktadır. Proje çıktıları aracılığla Cost aksiyonu “WG2 Social realities and networks of prayer” çalışma grubuna İslam Tarihi verileri ve verilerin analizi ile destek verilmesi hedeflenmektedir. Projede 2 doktora ve 1 yüksek lisans bursiyeri yer alacaktır. Ayrıca proje, uluslararası akademik iş birliği ve sürdürülebilir bir akademik ağın kurulması yönünde önemli katkılar sağlayacaktır.
Proje ekibini tebrik eder, çalışmalarında başarılar dileriz.”

Uludağ Üniversitesi’nin duyurusunda belirtildiği üzere TÜBİTAK bu projeyi “2515 – COST Aksiyon Üyeleri Ar-Ge Destek Programı” kapsamında desteklemiş.

TÜBİTAK’ın sunduğu destek nedeniyle eleştiri ve alay konusu edilen “İslam Tarihinde Katılımlı Dua Örneği Olarak Yağmur Dualarının Eko-Teolojik Analizi” projesi münferit bir çalışma değil, Avrupa Birliği (AB) destekli COST programı kapsamındaki “Geç Orta Çağ ve Erken Modern Dünyada Dua Yoluyla Katılım” (PRAYTICIPATE – CA23143 – Participation through Prayer in the Late Medieval and Early Modern World) adlı uluslararası araştırma ağının parçası.

38 ülkeden 291 araştırma grubunun katıldığı uluslararası bir COST aksiyonunun parçası olan, çağrıları uluslararası işbirliklerine dayanan bu bilimsel ağ, dinî ritüellerin iklim tarihiyle ilişkisini incelemeyi amaçlıyor. Yani bu proje ile kuraklığa karşı yağmur duasının etkililiği değil, orta çağda insan topluluklarında toplu dua ritüelleri araştırılacak.

Projenin özet tanıtımı Türkçemize şöyle çevrilebilir:

“Yüzyıllar boyunca dua, insanların dünya görüşünün, eğitim ve gelişimlerinin, din ve Tanrı deneyimlerinin, toplumsal toplulukların oluşumunun ve Avrupa genelinde günlük yaşamın yapısının merkezinde yer almıştır. Beşeri bilimlerdeki ‘dini dönüşe’ rağmen, dua hala sıklıkla sıradan veya hatta apaçık bir şey olarak görülmektedir. Bu durum, geç Orta Çağ ve erken modern dönemde bu güçlü ve karmaşık olgunun tarihinin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını bugüne kadar engellemiştir. Avrupa perspektifinden bakıldığında, bu dönem, duanın kamusal alanlardaki ve insanların kişisel yaşamlarındaki rolü açısından belirleyici olmuştur. Bu olgu, çoğulculuk ve çeşitlilikle karakterize edilir ve dua üzerine yapılan araştırmaların birbirinden farklı doğası, geç Orta Çağ ve erken modern dönemde Latin Hristiyanlığında duanın incelenmesi için ortak bir çerçeve oluşturmaya yönelik güçlü bir işbirlikçi uluslararası araştırma ağını gerektirmektedir. Duayı çeşitli düzeylerde katılımcı bir uygulama olarak (toplumsal veya sosyal bir uygulama olarak, ibadet edenin zihninde sarmal bir etki yaratabilecek çeşitli maddi araçlar (medya, nesneler) kullanarak) incelemek, duanın (ve onunla birlikte hayal gücünün, umudun ve meditasyonun tarihinin) çok yönlülüğünü daha iyi anlamamıza yol açacaktır.”

38 ülkeden araştırmacıların yer aldığı projenin yönetim komitesi şöyle teşkil edilmiş:

Ülke	Üye
Arnavutluk	Profesör Genti Kruja
Arnavutluk	Profesör Alban Tartari
Avusturya	Dr. Maria Theisen
Belçika	Profesör Ingrid Falque
Belçika	Dr. Thor-Oona Pignarre-Altermatt
Bosna Hersek	Profesör Jelena Jurčić
Bulgaristan	Dr. Maria Ivanova
Hırvatistan	Sayın Matko Matija Marusic
Hırvatistan	Profesör Maja Matasović
Kıbrıs	Dr. Mia Trentin
Çek Cumhuriyeti	Dr. Jan Dienstbier
Çek Cumhuriyeti	Dr. Veronika Sladká
Danimarka	Dr. Sean Vrieland
Estonya	Bayan Rūta Bruževica
Estonya	Dr. Aira Võsa
Finlandiya	Dr. Juliette Day
Fransa	Dr. Dominique Stutzmann
Georgia	Dr. Maia Damenia
Almanya	Dr. Carolin Gluchowski
Almanya	Profesör Jonathan Reinert
Yunanistan	Dr. Marios Hatzopoulos
Yunanistan	Profesör Despina Iosif
Macaristan	Dr. Rita Bajáki
Macaristan	Dr. Agnes Korondi
İzlanda	Dr. Katelin Parsons
İrlanda	Dr. Niamh NicGhabhann
İsrail	Profesör Tovi Bibring
İtalya	Dr. Valentina Baradel
İtalya	Dr. Zuleika Murat
Malta	Dr. Matthias Ebejer
Hollanda	Dr. Anna Dlabacova
Hollanda	Dr. Renske Hoff
Kuzey Makedonya	Profesör Viktor Nedeski
Kuzey Makedonya	Dr. Trajche Stojanov
Polonya	Profesör Marcin Polkowski
Polonya	Dr. Dominika Ruszkiewicz
Portekiz	Dr. Elsa De Luca
Portekiz	Dr. Rolando Volzone
Romanya	Dr. Adinel-Ciprian Dinca
Romanya	Dr. Ana-Maria Gînsac
Sırbistan	Profesör Jelena Erdeljan
Sırbistan	Dr. Valentina Živković
Slovakya	Dr. Pavol Hrabovecky
Slovakya	Dr. Eva Veselovská
İspanya	Dr. Sara Carreño
İspanya	Dr. Angel Manuel Olmos Saez
İsviçre	Dr. Diana Denissen
İsviçre	Dr. Stefan Matter
Türkiye	Profesör Suna Çağaptay
Birleşik Krallık	Profesör Kathryn Rudy
Birleşik Krallık	Bayan Marlene Schilling

17 Mayıs 2024 tarihinde onaylanan proje, 19 Eylül 2024 günü başlamış olup, bitiş tarihi olarak 18 Eylül 2028 öngörülmüş.

2515 – COST Aksiyon Üyeleri Ar-Ge Destek Programı kapsamında azami 3 milyon TL’lik destek sunulduğu biliniyor. Adı geçen proje için de bu tavan tutar zikredilmiş. Projenin bütçesini netleştiremedik.

24 Temmuz 1963 tarih ve 11462 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 278 sayılı Kanun ile kurulan TÜBİTAK’ın 9 Eylül 1993 tarih ve 21693 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 498 sayılı KHK ile değiştirilen Kuruluş Kanunu’nun 1. maddesinde kuruluş amacı “Türkiye’de MÜSBET BİLİMLERde araştırma ve geliştirme faaliyetlerini ülke kalkınmasındaki önceliklere göre geliştirmek, özendirmek, düzenlemek ve koordine etmek; mevcut bilimsel ve teknik bilgilere erişmek ve erişilmesini sağlamak” olarak belirlenmişti. 703 sayılı KHK ile bu madde ilga edildi. 15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde TÜBİTAK’ın görevleri arasında “Bilimsel ve teknolojik alanlarda, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini desteklemek, koordine etmek, izlemek, yapmayı özendirmek ve yapmak, bu amaçla program ve projeler geliştirmek” alanları sayıldı. Böylelikle, TÜBİTAK’ın geçmişteki “müspet (pozitif) bilimlere” yönelik destek odağı sosyal bilimlere de genişletilmiş oldu.

Kapak görseli: Halktv.com.tr