Eski Malatya Valisi Naim Cömeroğlu'nun Turgut Özal'a "Vali Çökerse Devlet Çöker" Yanıtını Verdiği Anlatısı

Eski Malatya Valisi Naim Cömertoğlu’nun (1929 – 30 Nisan 2013) dönemin Başbakanı Turgut Özal’a (13 Ekim 1927 – 17 Nisan 1993) “vali çökerse devlet çöker” yanıtını verdiği anlatısı, kamu görevlilerinin siyasetçiler karşısındaki (el pençe divan) tutumunu ve kaht-ı ricali eleştiren içeriklerde sıklıkla alıntılanıyor.

1984-1989 yılları arasında Başbakan, 1989 yılından vefat ettiği 17 Nisan 1993 gününe kadar da 8. Cumhurbaşkanı olarak görev yapan Turgut Özal’ın memleketi Malatya’ya 1986 yılında yaptığı bir ziyarette halkı selamladığı otobüsün üzerinde çökmesini istediği dönemin Malatya Valisi Naim Cömertoğlu’ndan “Sayın Başbakanım, ben devletin valisiyim. Vali çökmez, Vali çömelmez. Vali çökerse devlet çökmüş olur. İzin verirseniz ben aşağıya ineyim.” cevabını alması şöyle anlatılıyor:

“Yıl 1986, Başbakan Özal, Malatya’da bir miting düzenler ANAP’ın bütün önde gelen isimlerinin katıldığı bu miting, Özal’ın gövde gösterisine dönüşecektir. Planlar ona göre yapılmıştır. Partinin miting otobüsü Malatya meydanına gelir. Turgut Özal otobüsün üzerine çıkıp konuşacaktır. Protokol gereği kendisini karşılayan Malatya Valisi Naim Cömertoğlu’na direktif verir: “Gel sen de çık otobüsün üzerine”, Valinin “Efendim ben devletin valisiyim, orada bulunmam uygun kaçmaz” demesi hiçbir işe yaramaz ve vali başbakanla birlikte otobüsün üzerine çıkmak zorunda kalır. Miting meydanı kalabalık. Otobüsün üzeri daha da kalabalık! Meydandakiler boyu kısa olan Özal’ı aşağıdan bakınca göremezler. Meydandan otobüse doğru “Çök, çök, çök” sesleri duyulmaya başlar. Otobüsün Üzerindekiler çökecek ki, meydandaki partililer başbakanlarını iyice görebilsinler! Özal yanında duran bakanlardan dayısının oğlu Hüsnü Doğan’a; “Çömel bakalım Hüsnü”,der. Mikrofon açık ve Özal’ın elindedir. Özal’ın söylediği bu sözleri herkes duymaktadır. Bakan Hüsnü Doğan yere çömelir. Aracın üstündekiler çöküp çömelirler. Özal, yanında duran Vali Naim Cömertoğlu’na döner: Elindeki mikrofondan kendisine özgü umursamazlıkla söylediği “Vali Bey. Sen de çök. Çömel şuraya.” sözleri miting alanını dolduran on binlerce insan tarafından duyulur. Ancak, Vali Cömertoğlu’ndan gelen ve Malatya meydanına mikrofondan yankılanan ses aynen şöyledir: “Sayın Başbakanım, ben devletin valisiyim. Vali çökmez, Vali çömelmez. Vali çökerse devlet çökmüş olur. İzin verirseniz ben aşağıya ineyim’ Valinin bu sözlerini duyan meydandaki kalabalıktan inanılmaz bir alkış kopar. Alkışlar, kudretli Başbakan Özal’ın olurunu beklemeyen Vali Naim Cömertoğlu’nun seçim otobüsünden aşağıya inmesine kadar devam eder. Evet, devlet; Naim Cömertoğlu gibi valilerle ayakta kalır.”

1986 yılı Temmuz ayında yaşandığı belirtilen vakanın daha özet versiyonu şöyle:

“Malatya’da miting yapan Özal, Cömertoğlu’na, “Gel, sen de çık otobüsün üzerine” der. Vali ise “Efendim, ben devletin valisiyim, orada bulunmam uygun kaçmaz.” Fakat Özal ısrar edince çıkmak zorunda kalır. Otobüsün üzerindeki kalabalıkta Özal görünmez olunca vatandaşlar, “Çök çök çök” diyerek, öndekilere tezahüratta bulunur. Bakan Hüsnü Doğan’dan çömelmesini isteyen Özal, “Vali Bey sen de çök, çömel şuraya” der. Ve validen tarihi bir cevap alır: “Sayın Başbakanım, ben devletin valisiyim. Vali çökmez, vali çömelmez. Vali çökerse devlet çökmüş olur. İzin verirseniz ben aşağıya ineyim.” Vali otobüsten iner.”

Valinin başbakana verdiği yanıtın şahidi olarak (kim olduğunu tespit edemediğimiz) Turan Ekin adlı vatandaş ve Anavatan Partisi (ANAP) kurucularından, eski bakan Hüsnü Doğan zikrediliyor.

1983-1999 yılları arasında farklı hükûmet dönemlerinde Tarım Orman ve Köyişleri Bakanlığı, Devlet Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı görevlerini üstlenen, Turgut Özal’ın dayısının oğlu 1944 Malatya doğumlu Hüsnü Doğan, bu hadiseyi ikrar ediyor.

Hüsnü Doğan’ın bizzat şahit olduğunu belirttiği ilgili anısı, Yavuz Donat’ın Sabah gazetesinde 11 Temmuz 2010 günü yayımlanan “Ben oradaydım” başlıklı köşe yazısında şöyle aktarılmış:

“Hüsnü Doğan, Turgut Özal’ın çevresindeki “ilk
halkadan.”
Öğle yemeğinde “konu” açılınca, Hüsnü Doğan “ben
oradaydım” dedi.
Ve başladı “hikâyeye.”
***
Hüsnü Doğan’ı dinleyelim:
Rahmetli ile (Özal) Malatya’daydık.
Otobüsün üstüne çıktı, konuşacak.
Ama aşağıdan halk bağırıyor… Özal’ı
göremiyoruz diye.
Turgut Abi dedi ki: Arkadaşlar, yardımcı olun.
Kimi otobüsün üstünden indi, kimi inmedi, fakat çöktü.
Sadece Vali Bey ayaktaydı.
Başbakan ondan da çökmesini rica edince… Vali Bey dedi ki: Devlet
çökmez.
Turgut Abi’nin tuhafına gitti… Güldü.
***
– Sonra ne oldu?.. Vali’nin görevden alınması falan.
– Hayır, hayır… Vali Naim Cömertoğlu da Malatyalı’ydı… Arapgirli… Rahmetli Özal, Vali’yi severdi…
Ankara’ya dönerken dedi ki: Vali, benim valim.”

İlgili dönemden matbuat arşivlerini incelediğimizde 1986 yılındaki bir Malatya gezisinde Turgut Özal’a Naim Cömertoğlu’nun otobüs üzerinde “çökmeme” konulu yanıtını verdiğine dair habere rastlayamadık. Bahsi geçen yanıtın hangi tarihte verildiğini de (henüz) netleştiremedik.

Turgut Özal, Başbakanlık ve Cumhurbaşkanlığı dönemlerinde Malatya’ya toplam 15 kez seyahat etmiş olup bunlardan 8’i Malatya Kayısı Festivali, 2’si seçim kampanyası, 2’si çeşitli açılışlar, 2’si inceleme gezisi, 1’i de Doğanşehir İlçesi’nde meydana gelen deprem sebebiyle gerçekleşmiş (Nezir Kızılkaya (2023). “Malatya yerel basınında Başbakan ve Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın Malatya ziyaretleri“. İNİF E- Dergi. 8(1). Sf: 206-219).

Naim Cömertoğlu 1984-1986 yılları arasında Malatya Valisi olarak görev yapmıştır. Naim Cömertoğlu, 20 Ocak 1984 günü Cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafından imzalanan valiler kararnamesiyle atandığı Malatya valiliği görevini yaklaşık 3 yıl sürdürdükten sonra 1986 yılı sonunda merkeze alınmış.

Naim Cömertoğlu’nun Malatya valiliği döneminde Turgut Özal 1984, 1985 ve 1986 yıllarında toplam 5 kez Malatya’ya gelmiş. Bu ziyaretlerin 3’ü ‘ın Kayısı Festivali vesilesiyle olmuş.

Turgut Özal, Kayısı Festivali haricinde Doğanşehir-Sürgü’de meydana gelen deprem dolayısıyla 6 Mayıs 1986 günü ve Karakaya Barajı gölü üzerinde inşaatları tamamlanan Fırat Demiryolu ve Kömürhan Köprüleri açılışı için 15 Haziran 1986 günü Malatya’yı ziyaret etmiş.

Turgut Özal’ın 20-21 Temmuz 1986 günü 10. Kayısı Festivali ve çeşitli temel atma törenleri için Malatya’yı ziyaret ettiği, halkı selamladığı ve seçim otobüsü üzerinden konuşma yaptığı biliniyor.

Cumhuriyet gazetesinin 21 Temmuz 1986 tarihli sayısında (Sf: 1 & 15) Başbakan’ın Malatya ziyaretinin aktarıldığı haberde Turgut Özal’ın Vali Naim Cömertoğlu ve il bürokrasisi tarafından karşılandığı, kentin farklı noktalarındaki temel atma törenlerinde ve vilayet alanındaki İsmet İnönü’nün heykeli önünde Petek otobüsü üzerinden halka hitap ettiği, Malatya halkının kendisine büyük tecevvüh gösterdiği belirtilmiş. Milliyet gazetesinin aynı günkü sayısında da aynı minvalde aktarımlarda bulunulmuş. Ancak, anlatılan hadiseye dair bir bilgiye yer verilmemiş.

Dönemin Tarım Orman ve Köy İşleri Bakan Hüsnü Doğan, 20 Temmuz 1984, 22 Temmuz 1985 ve 6 Mayıs 1986 tarihli Malatya ziyaretlerinde Başbakan Turgut Özal’a eşlik etmiş. 1986 Kayısı Festivali için yapılan Malatya ziyaretine katılan Özal’ın heyeti arasında Hüsnü Doğan’ın ismi zikredilmemiş.

Öte yandan, Malatya’dan bazı gazetecilerin “yaşandığını” belirttiği bu hadisenin aslında gerçek olmadığını öne sürenlere de rastlanıyor.

Malatya yerel basınından Niyazi Doğan, “devlet çökmez” yanıtının bir yalan olduğunu şu cümlelerle öne sürmüş:

“Vali Ulvi Saran Malatya’da daha önce görev yapan valilerin Malatya anılarını içeren bir belgesel (!) dizisi hazırlattı. Tam bir rezalet. İçerik boş, yalan ve yanlışlarla dolu. Hatta Malatya’daki görevi sırasında çok ciddi yolsuzluk iddialarına muhatap olan bir valinin Turgut Özal’a hakareti bile var bu çalışmada. Teknik son derece zayıf. Malatya’yı tanımayan bilmeyen kişiler söyleşi yapıyor valilerle, artık yüz yaşına merdiven dayamış eski vali isimleri yanlış söylüyor, tarihleri yanlış hatırlıyor. Bir başka vali K.Maraş’daki Kartalkaya Barajı’nı Malatya’ya taşıyor, biri 1975’de kurulan İnönü Üniversitesi’ni 1979’da kendisinin kurduğunu söylüyor. Ama bu yanlışları düzeltecek kimse yok emekli valiler karşısında…Konuşan yanlış hatırlıyor, hatta şu “Devlet çökmez” efsanesini daha doğrusu yalanını üreten eski Vali Naim Cömertoğlu gerçekleri çarpıtıyor, söyleşiyi yapan ise yanlışı düzeltecek editoryal yetkinliğe sahip değil, Çünkü Malatya’ya Fransız…İşte bu rezalete bu devletin yüzbinlerce lirası harcandı…”

Malatya Valiliğince hazırlattırılıp 2012 yılı Ocak ayında yayınlanan, kentte geçmiş dönemde görev yapan valilerin hatıralarını anlattığı “Valilerinin Hatıralarında Malatya” adlı 13 bölümlük belgeselde Naim Cömertoğlu’nun da anılarını paylaştığı biliniyor. Söz konusu belgeselin ilgili bölümünü temin edemediğimiz için Cömertoğlu’nun bu konuya değinip değinmediğini teyit edemiyoruz.

Naim Cömertoğlu Kimdir?

Mevlüt Cömertoğlu ile Cemile Hanımın oğludur. 1929’da Malatya’da doğdu. 1945’te Elazığ Lisesini bitirdi. Siyasal Bilgiler Fakültesi’nden mezuniyetini müteakip Temmuz 1950’de tayin edildiği Elazığ Maiyet Memurluğundaki 15 ay görevden sonra Ekim 1953’te Yedek Teğmen olarak askerliğini yaptı. Yeniden getirildiği Elazığ Maiyet Memurluğunda staj süresini doldurduktan ve kaymakamlık kursunu da bitirdikten sonra Mayıs 1954’te Kemaliye, Haziran 1955’te Sivrice, Haziran 1958’de Karacasu, Haziran 1959’da Kırıkhan, Ocak 1960’da Akdağmadeni Kaymakamlıklarına atandı. Ekim 1960’da Mülkiye Müfettişliğine getirildi. Sırası ile K. Maraş, İçel, Eskişehir Valilikleri görevinde bulundu. Şubat 1984’te Alaettin Hüsnü Öskiper’in yerine Malatya Valiliği görevine atandı. Malatya’da 13 Şubat 1984 ve 11 Aralık 1986 tarihleri arasında Valilik görevinde bulunan Cömertoğlu, Malatya’dan merkez Valiliği görevine alındı. 2 çocuk babası olan Naim Cömertoğlu, 30 Nisan 2013 günü vefat etti.

(Kaynak: Malatya Haber)