Osmanlı’da Okuma Yazma Oranının % 66,2 Olduğu İddiası

Osmanlı Devleti'nde Okuma Yazma Oranının % 66,2 Olduğu İddiası Doğru Değildir

Osmanlı Devleti’nde Okuma Yazma Oranının % 66,2 Olduğu İddiası Doğru Değildir

1928 yılında gerçekleştirilen Harf Devrimi’nin eğitim ve kültür hayatımıza ne yönde sirayet ettiği her ne kadar Türk entelijansiyası tarafından yoğun şekilde tartışılıyor olsa da net şekilde ortaya konulamamıştır. Yoğun bilgi karmaşası ve doğruluk payı bulunmayan iddialarla birlikte harf devrimiyle birlikte yeni alfabeye geçiş yapılmasının halkı bir gecede cahil bıraktığı, harf devriminden önce % 66,2 olan okuma yazma oranının bir anda tek haneye düştüğü öne sürülmektedir. Ancak, bu iddianın doğruluk payı bulunmamaktadır. 36 şehrin ortalama yüzde 66,2’lik okuryazarlık oranıyla Osmanlı Devleti’nin kültür düzeyinin yüksek olduğunun ortaya koyulduğunu iddia eden tablo, kendisine kaynak olarak gösterilen Kemal Karpat’ın eserlerinde yer almamaktadır. Kemal Karpat’ın “Osmanlı Nüfusu 1830-1914” adlı kitabında yer alan 1894-95 yıllarında Osmanlı Devleti’nde okuma yazma bilmeyen kişi sayısı üzerinden çıkarım yapılarak okuma yazma oranının % 66,2 olduğunun bulunduğu anlaşılmaktadır. Karpat’ın kitabında yer alan orijinal tablo incelendiğinde Osmanlı Devleti’nde okuma yazmama oranının % 46 olduğunun belirttiği görülmekle; bu veri üzerinden Osmanlı Devleti’nde 1894/95 yıllarında okuma yazma oranının % 54 olduğu anlaşılmaktadır. 

Yanlış İddia

Osmanlıda okur – yazarlık oranı 1894 -1895 Osmanlı genel % 66.2 Hani halk cahildi(!)? Okuma yazma bilmiyordu.(!) Hani Osmanlıca zordu!” yorumuyla paylaşılan yanlış iddia ve kendisine eşlik eden tablo şu şekilde:

Osmanlı’da Okur Yazar Oranının % 66,2 Olduğunu İddia Eden Sosyal Medya Paylaşımı

 

Independent Türkçe Genel Yayın Yönetmeni Nevzat Çiçek’in 8 Ağustos 2017 tarihinde sosyal medya hesabında bahse konu tabloyu paylaşmasıyla ülke gündemine gelen bu tablonun iddia edilenin aksine gerçeklik ve doğruluk payının olmadığını Teyit.org “Osmanlı Devleti’nde okuryazar oranının yüzde 66 olduğu iddiası” başlıklı analiziyle ortaya koymuştu.

 

Osmanlı’da okur yazarlık oranının % 66,2 olduğunu iddia eden asılsız tablo

 

Harf devriminden önce okuma yazma oranının dönemin önde gelen diğer devletlerinden yüksek olduğu hâlde, harf devrimiyle okuryazarlık oranının bir anda çakıldığı ve düşünce ve kültür hayatımızın gerilediğinin yanı sıra Osmanlıcanın zor bir dil olmadığını iddiasına eşlik eden bu tablo, ünlü tarihçi yazar Kemal Karpat’a ait değildir.

Kaynak olarak Kemal Karpat’ı gösterildiği, Osmanlı döneminin 1894-1895 yılları arasında 36 şehirdeki okuryazarlık oranını içerdiği ve genel okur yazarlık oranını % 66,2 olarak aktaran bu tablonun Kemal Karpat’ın “Osmanlı Nüfusu 1830-1914” (“Ottoman Population 1830-1914“) adlı kitabında yer aldığı iddia edilse de, Karpat’ın anılan eserinde böyle bir tablo yer almamaktadır. Karpat eserlerinde Osmanlı’da okuryazarlık oranını gösterdiği iddia edilen tabloda belirtilen verilere söz konusu eserinde yer vermemiştir. Karpat’ın bahse konu kitabında okuma yazma bilmeyen kişilere dair verilerin “Osmanlı Devleti’nde Okuma Yazma Bilmeyenlerin Sayısı (1894/95)” başlıklı bir tabloda aktarıldığı, bu tablo üzerinden hareket edilerek okuma yazma bilen kişi sayısının tümdengelim yöntemiyle çıkartılmış olduğu anlaşılmaktadır. Orijinal tablonun dipnotunda aktarılan bilgi ışığında Kemal Karpat’ın 1894-95 yıllarında Osmanlı Devleti’nde okuma yazma bilmeme oranının % 46 olduğunu belirttiği görülmektedir. Bu durumda, Osmanlı Devleti’nde 1894/95 yıllarında okuma yazma oranının % 54 olduğu anlaşılabilir.

 

Kemal Karpat’ın “Osmanlı Nüfusu 1830-1914” adlı kitabında yer alan “Osmanlı Devleti’nde Okuma Yazma Bilmeyenlerin Sayısı (1894/95)” başlıklı tablo (Kaynak: Teyit.org)

 

Bahse konu yanlış bilgi içeren tabloda Osmanlı Devleti’nde okuryazar oranının en yüksek olduğu illerin sırasıyla Diyarbekir (% 90), Hicaz (% 80,4), Dersaadet / İstanbul (% 78), Musul (% 73,6) ve Şehremaneti Mülhakati’nin (% 73,5) olması da hayatın olağan akışına uygun bir sonuç değildir.

28 Ekim 1927 tarihinde yapılan nüfus sayımı sonuçlarını yansıtan “28 Teşrinievvel 1927 Umumi Nüfus Tahriri, Fasikül 3, Usuller Kanun ve Talimatnameler Neticelerin Tahlili”başlıklı çalışmaya göre Harf Devrimi’nden 1 yıl önce eski alfabeyle okuma yazma oranı erkeklerde % 12,99 kadınlarda % 3,67 olmak üzere nüfusun genelinde % 8,61’dir.

 

Osmanlı’da Okur Yazar Oranının % 66,2 Olduğunu İddia Eden Yazarlar

Osmanlı döneminde okuma yazma oranının yüzde kaç olduğu hususunda yukarıda aktarılan asılsız tablo ile birlikte yanlış bilgi paylaşan yazarlardan tespit edebildiklerimizi aktaralım:

Independent Türkçe Genel Yayın Yönetmeni ve aynı zamanda köşe yazarı Nevzat Çiçek, sosyal medya hesabından yaptığı 8 Ağustos 2017 tarihli paylaşımında bahse konu asılsız Osmanlıda okur yazar oranı tablosuna yer vermişti.

2017 Eylül ayında düzenlenen bir eğitim çalıştayına katılan tarihçi yazar Şükrü Altın Osmanlı’da okur yazar oranını yüzde 66,2 olarak aktararak hataya düşmüştü:

“Osmanlı’da genel okuryazar oranı yüzde 66.2 iken aynı dönemlerde bu oran Rusya’da % 17, İspanya’da % 39, İtalya’da % 45 seviyesindeydi”

 

malumatfurus hakkında 995 makale
Köşe yazarları odaklı yanlışlama girişimi. #Köşeyazarızabıtası

İlk yorum yapan olun

Yazı İçeriğiyle İlgili Yorum Yapmak İsterseniz Buyrunuz