Sosyal medyanın, özellikle TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi kısa video platformlarının yükselişiyle birlikte, içerik üretiminde yeni ve tartışmalı bir format hayatımıza girdi:
Toplumsal tehlikelere dikkat çekmek amacıyla hazırlanan kurgu içerikler
Hırsızlık, kapkaç, zorbalık, taciz veya dolandırıcılık gibi gerçek hayatta karşılaşılması muhtemel tehditlerin oyuncular tarafından canlandırıldığı bu videolar, izleyicilerde “bu sizin de başınıza gelebilir” algısı yaratarak bir uyarı mekanizması işlevi görüyor.
Ancak bu tip içeriklerin katma değeri, üreticinin “etkileşim alma hırsı” ile “etik bilinci” ve “toplumsal fayda sağlama amacı” arasındaki dengeyi nasıl kurduğuna bağlı.
Bu yöndeki kurgu içeriklerin arka planında sıklıkla toplumsal fayda sağlama amacının ötesinde korku ve endişe gibi güçlü duyguları tetikleyerek yüksek izlenme ve etkileşim elde etme stratejisi de yatabiliyor.
Halbuki, doğru ve etik bir çerçevede kurgulandığında, bu tür içerikler farkındalık artırarak fayda sağlayabilir.
Şüphesiz insan zihni, yazılı bir uyarı metninden ziyade görsel olarak şahit olduğu bir olayı daha kalıcı bir şekilde hafızasına işleyebilir. Örneğin, “dikkat dağıtma yoluyla tırnakçılık” gibi bir hırsızlık yönteminin ya da “sazan sarmalı” gibi bir dolandırıcılık yönteminin nasıl gerçekleştiğini izlemek, bireylerin benzer bir durumla karşılaştıklarında tehlikeyi daha hızlı fark etmelerini ve doğru refleksleri geliştirmelerini sağlayabilir. Ayrıca, zorbalığa uğrayan birine müdahale eden “kahraman” figürlerinin işlendiği senaryolar, toplumdaki “seyirci etkisini” (bystander effect) kırarak, insanları sessiz kalmamaları konusunda cesaretlendirebilir ve pozitif bir sosyal norm oluşturabilir.
Öte yandan, hassas konularda çekilen amatör kurgular, gerçek sanılarak farklı sosyal medya platformlarında ve mesajlaşma uygulamalarında hızla yayılıp halk arasında yersiz bir tepkiye / infiale neden olabiliyor.
Farkındalık yaratma iddiasındaki bu kurgu mizansenlerin amacına ulaşabilmesi ve toplumsal bir travma yaratmaması için üreticilerin etik sorumluluk taşıması gerekiyor.
Etkileşim elde etmek yerine farkındalık oluşturmayı amaçlayan bir içerikte şu hususlara dikkat edilmesi önem arz etmektedir:
– Videonun başında kısaca veya devamında ekranda sabit şekilde “senaryo / kurgu” gibi bir açıklamaya yer verilmeli.
– Sadece suçu veya zorbalığı gösterip korku salmak yerine, videonun sonunda “Böyle bir durumda … yapılmalı” gibi somut bir çözüm önerisi sunmalı.
– Kötü karakterler belirli bir toplumsal grubu hedef alacak şekilde resmedilmemeli.
– Gündelik hayatta karşılaşılabilecek olaylara odaklanılmalı, olaylar abartılarak panik yaratılmamalı, gerçekçi riskler üzerinden gidilmeli.
Bazı içerik üreticileri hırsızlık, tırnakçılık, kapkaç, zorbalık, taciz, dolandırıcılık gibi toplumsal tehlikelere karşı farkındalık oluşturmak için kurgu görüntüler hazırlayıp sosyal medya hesaplarında paylaşıyor (Bazıları ise ilgi çekmek, etkileşim almak ya da bir mesaj vermek için hazırladıkları kurgu görüntüleri gerçek gibi lansedebiliyor. Bu tip içerik örneklerine daha öncedeğinmiştik.). Bu tip kurgu içeriklerin önemli bir kısmı ise gerçek arka planı ve motivasyonu idrak edilemeden gerçek gibi algılanıp yorumlanıyor.
Son dönemde dikkat çeken farkındalık oluşturmak amacıyla hazırlandığı hâlde gerçek sanılıp etkileşime geçilen mizansenlere değinelim istedik…
İrfan Yaşaer adlı içerik üreticisi tarafından hazırlanıp Mutlubakk adlı Youtube, Instagram, Facebook ve TikTok gibi platformlarda paylaşılan “hırsızlık, zorbalık, dolandırıcılık önleme” temalı kurgu çekimler son günlerde ilgi çekti.
“Otobüs durağında kurbanının çantasını çalmaya hazırlanan kapkaççıya engel olan vatandaş” temalı kurgu içerik:
“Metroda bir kadının kendisini alıkoyan erkekten kurtulmak için diğer yolculara eliyle yardım çağrısında bulunduğu, ardından diğer vatandaşların duruma müdahale ettiği” yönündeki mizansen:
“Metroda kendisini alıkoyan erkekten kurtulmak için yardım isteyen kadın” içeriği: pic.twitter.com/Y8movnfbqa
Söz konusu görüntüyü gerçek bir hadiseye aitmiş gibi sunan paylaşım örneği:
Cemil KILIÇ (@m_cemilkilic) & Bayrak Medya (@bayrakmedya) & Record Haber (@recordhaber): “Metroda bir kadın, kendisini sıkıca tutan adamdan kurtulmak için eliyle metrodaki diğer insanlara yardım işareti yapıyor ve duyarlı vatandaşlar buna karşılık vererek adamı kontrol altına alıyor.”
Metroda bir kadın, kendisini sıkıca tutan adamdan kurtulmak için eliyle metrodaki diğer insanlara yardım işareti yapıyor ve duyarlı vatandaşlar buna karşılık vererek adamı kontrol altına alıyor. pic.twitter.com/QS5DkRBZHg
Metroda bir kadın, kendisini sıkıca tutan adamdan kurtulmak için eliyle metrodaki diğer insanlara yardım işareti yapıyor ve duyarlı vatandaşlar buna karşılık vererek adamı kontrol altına alıyor. pic.twitter.com/W3zd2GyuvD
