“Türkiye nüfusunun %99’unun Müslüman olduğu” sıkça dile getirilen bir ezber.
Türkiye’de (özellikle gençler arasında başta olmak üzere) ateist ve deist vatandaşların sayısının arttığı ve AK Parti iktidarı döneminde halkın dinden soğuduğu tartışmaları da kamuoyunun gündeminde sıkça yer alıyor.
Nüfus kayıtlarında / sayımında resmî olarak inanç bazlı bir bilgi yer almaması nedeniyle ülkemizdeki ateistlerin, deistlerin veya agnostiklerin sayısını net şekilde öğrenmek mümkün değil.
Ancak anketler vasıtasıyla Türkiye’de Allah inancı olmayan kişilerin oranı hakkında fikir sahibi olabiliyoruz.
Yapılan çalışmalar, Türkiye’de ateist ve deist oranlarında artış yaşandığını, Türkiye’de dindarlığın azaldığı yönündeki kanaatin güçlendiğini işaret ediyor.
Türkiye’nin dinî yapısı hakkında yapılan anketlerde ateist nüfusun oranına dair tespitleri derleyelim istedik.
Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması (TGSS) 2024 Araştırması, Türkiye nüfusunu örnekleyen katılımcıların % 94’ünün Allah’ın varlığına inandığını, inançsızlık olarak nitelendirilebilecek ateizm veya deizm gibi eğilimlerin % 4 civarında olduğunu aktarmış (17 Mayıs–2 Haziran 2024 tarihleri arasında Olasılıklı Çok Aşamalı Tabakalı Küme Örnekleme yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen araştırmada 2.615 kişiden oluşan Türkiye temsili bir örneklem kullanılmış. Raporda, teolojik ve felsefi tartışmalara (deizm, ateizm vb. kavramsal ayrımlarına) girmeksizin, bireylerin inancına dair tutumları “İnanıyorum/Şüphem yok”, “Bazen inanıyorum bazen inanmıyorum/Şüphelerim var” ve “İnanmıyorum” şeklindeki üç temel kategori üzerinden incelenmiş).
Türkiye’de toplumun dinî kimliğini güçlü bir şekilde muhafaza ettiğini tespit eden araştırmanın bulgularıyla hazırlanan “Verilerle Türkiye’de İnanç ve Dindarlık” raporunda ülkemizdeki “inanç” durumu şöyle özetlenmiş:
Katılımcıların %1,51’i “Allah’a inanmıyorum.” ifadesini seçerken, %1,85’i “Allah’ın varlığı hakkında net fikrim yok ve Allah’ın varlığını bilmenin bir yolu olduğunu düşünmüyorum.” ifadesini tercih etmiştir. %0,93’lük bir kesim ise “Allah’a inanmıyorum, ancak bir tür yüksek güce inanıyorum.” yanıtını 13Allah şnancı ve Önemğ vererek Allah inancına sahip olmadığını ancak farklı bir tür aşkın varlığa inandığını belirtmiştir. Bu üç ifade birlikte değerlendirildiğinde, inançsızların toplam oranı %4,29’a ulaşmaktadır. Kararsızlar kategorisi ise %1,66’lık bir gruptan oluşmakta olup bu katılımcılar “Bazı zamanlar Allah’a inandığımı hissediyorum, ancak diğer zamanlarda inanmıyorum.” ifadesini seçmiştir.
İnananlar kategorisi, grafik genelinde en geniş grubu oluşturmaktadır. Katılımcıların %4,60’ı “Şüphelerim olsa da Allah’a inandığımı hissediyorum.” ifadesiyle inancında zaman zaman tereddüt yaşasa da Allah’a inandığını belirtmiştir. En büyük grup olan %89,45 ise “Allah’ın gerçekten var olduğunu biliyorum ve bundan hiç şüphem yok.” ifadesini seçmiştir. Bu iki yanıt birlikte ele alındığında, Allah’a inananların oranı %94,05’e ulaşmaktadır.”
Marmara Üniversitesi öğretim üyesi, Nüfus ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Müdürü Zübeyir Nişancı’nın yürütücülüğündeki ekip tarafından hazırlanan “Sayılarla Türkiye’de İnanç ve Dindarlık” (TİDA) raporunda, hazırlanan ankete katılanların %85,7’inin “Allah’ın var olduğunu biliyorum ve bu konuda hiçbir şüphem yok” ifadesini seçtiği, %8,6’sının “Bazı şüphelerim olmakla birlikte Allah’a inandığımı hissediyorum” yanıtını verdiği, inançlılar olarak tanımlanan grubun örneklemin %94,3’ünü oluşturduğu, Allah inancı olmayanların Türkiye nüfusunun %5,7’sini oluşturduğu aktarıldı (2023. International Institute of Islamic Thought & Mahya Yayıncılık. İstanbul).
TİDA anket formunda katılımcıların Allah inancıyla ilgili görüşlerini anlamak üzere farklı sorular sorulmuş. Bu soruların birinde katılımcılardan “Allah inancım yok.”, “Allah’ın var olup olmadığını bilmiyorum ve bunu bilmenin bir yolu olduğuna inanmıyorum.”, “Allah’a inanmıyorum ama bence doğaüstü bir güç var.”, “Bazı şüphelerim olmakla birlikte Allah’a inandığımı hissediyorum.” ve “Allah’ın var olduğunu biliyorum ve bu konuda hiçbir şüphem yok.” ifadelerinden Allah inancına dair görüşlerine en çok uyanı belirtmeleri istenmiş.
Anket sorularına verilen yanıtların dağılımı şu şekilde gerçekleşti:
Allah inancım yok: %1,5
Allah’ın var olup olmadığını bilmiyorum ve bunu bilmenin bir yolu olduğuna inanmıyorum: %2,5
Allah’a inanmıyorum ama bence doğaüstü bir güç var: %1,7
Bazı şüphelerim olmakla birlikte Allah’a inandığımı hissediyorum: %8,6
Allah’ın var olduğunu biliyorum ve bu konuda hiçbir şüphem yok: %85,7
Araştırmanın sonucunda, ankete katılanların yanıtları üzerinden Türkiye’de dört inanç ve dindarlık grubu olduğu tespitine yer verildi. Buna göre, Türkiye’nin yüzde 40,2’si “Ana akım dindar”, yüzde 29,5’u “Muhafazakar mütedeyyin” yüzde 22,2’si “Laik-Müslüman”, yüzde 8,1’i ise “Laik-inançsız” olarak adlandırıldı.
Nişancı, çalışmanın sonuçlarını değerlendirdiği demecinde şu sözleri sarf etti:
“Türkiye’de dini inanç ve pratiklerin yaygınlığı bakımından yaş, eğitim seviyesi, cinsiyet ve kır-kent yerleşim farklıkları ve bölgelere göre büyük farklılıklar var. Örneğin; namaz kılma sıklığı açısından 65 yaş üstüyle 18-24 yaş arasında dört kat fark var. Biz bunları, doğrudan ‘önümüzdeki yıllarda dindarlık azalacak’ şeklinde, veriden yola çıkarak söyleyemeyiz. Ama yaş grupları arasında ve eğitim grupları arasında çok ciddi farklar olduğunu görebiliyoruz.”
“Araştırmada ateizm yaklaşık olarak yüzde 1,5 civarında çıktı. Agnostisizm yaklaşık olarak 2-2,5 civarında. Bence Türkiye’de deizmin yayılmasıyla ilgili tartışmalar bir yönüyle suni. Çünkü insanlar kendini deist olarak tanımlamadan önce birileri bu duruma deizm adı koydu. Oysa deizm çok sofistike ve entelektüel bir akım. Biz de anket bulgularına baktığımızda aslında söylendiği kadar deizm olmadığını gördük. Bu durum, Türkiye’deki dindarlık pratiklerine tepki koyma yani ontolojik olarak deist olmasa da sosyolojik olarak mevcut dini ve dindarların pratiklerini reddetme durumu. Bu, tanım olarak deizme uymuyor.”
Konda Araştırma tarafından yapılan Hayat Tarzları Araştırması’nda Türkiye’de dindarlığın azaldığı, inançsızlığın ise arttığı, 2008 yılında oranı % 2 olan kendini ateist ve inançsız olarak tarif edenlerin oranının 2025 yılında % 8’e yükseldiği, kendini dindar olarak niteleyenlerin oranının %55’ten %46’ya gerilediği, kendini inançlı olarak değerlendirenlerin oranının %31’den %34’e arttığı, en dindar küme olan “sofular” ise değişmeyerek % 12 oranında seyrettiği tespitine yer verildi.
Türkiye toplumunda dindarlık azalıyor, inançsızlık ise artıyor. 2008 yılında kendini ateist ve inançsız olarak tarif edenlerin oranı yüzde 2 iken, şu anda yüzde 8. En dindar küme olan “sofular” ise değişmeyerek yüzde 12 oranında.
.
.
.#konda#araştırma#barometre#research… pic.twitter.com/fvKnSWSVfj
Ankara Enstitüsü Direktörü Hatem Ete ve İstanbul Politikalar Merkezi (İPM) Direktörü Abdullah Yargı tarafından (22-25 Temmuz 2022 tarihleri arasında 1358 kişi ile) yapılan “Türkiye’de Dindarlık Algısı” araştırmasına katılanların % 92,3’ü Müslüman, % 3,2’si deist, % 2,7’si ateist, %0,7’si agnostik olduğunu belirtmiş. Katılımcıların % 86’sı Allah’ın var olduğuna inandığını ve bundan hiçbir şüphe duyma- dığını ifade ederken, “Bazı şüphelerim olsa da Allah’ın varlığına inanıyorum” diyenler yüzde 7, “Allah’ın var olup olmadığından emin olamıyorum” diyenler % 2,5, “Allah’ın var- lığına inanmıyorum” diyenler ise % 3 seviyesinde çıkmış. Katılımcıların % 73’ü Türkiye’de dindarlığın azaldığı kanaatinde olduğunu belirtmiş.
Gezici Araştırma Merkezi tarafından 2020 yılında Türkiye’nin 12 ilinden 20 yaş altını temsil eden Z kuşağından 1062 katılımcı ile yüzyüze yapılan ankette inançsız oranı %28.5 çıktı.
2012 yılında yapılan WIN/GIA anketinde Türkiye’deki ateist oranı % 2, kendini dindar görenlerin oranı % 23, kendini dindar olarak nitelemeyenlerin oranı %73 çıkmıştı. 2017 WIN/GIA anketinde Türkiye’de kendini dindar olarak görenler %74, kendini dindar olarak değerlendirmeyenler %12, ateistler %6, Allah’a inananlar %95 oranındaydı (WIN/GIA anketlerinin sonuçları tartışmalı olmakla birlikte, yorumlanmalarında da -yazının sonunda aktardığımız üzere) sıklıkla yanlışlara rastlanmaktadır).
Pew Araştırma Merkezi tarafından (2009 yılında yapılan anket sonuçlarına yer veren) 2012 yılında yayımlanan araştırmada Türkiye nüfusunun %98’inin Müslüman olduğunu belirttiği tespiti yer aldı.
Sosyal medya platformlarında SONAR tarafından yapılan bir araştırmada Türkiye’de Allah’a inanmayanların oranının 2011’de %2 iken 2022 yılında %7’e yükseldiğinin tespit edildiği iddiası bir dönem yaygın şekilde paylaşıldı.
ALKIM (@ALKIMedit): “Türkiye’de inançsız (ateist) kişilerin oranı 2011’de %2 iken, 2022’de bu oran %7’ye çıkmış Sayı olarak ————— 2011’de 750.000 2022’de 5.969.000 Bu rakamlar göre ülkemizde inançsızlıkta büyük artışının sebebi nedir ?”
Yaptığımız taramada, SONAR tarafından kamuoyuyla ve basınla paylaşılan böyle bir araştırmaya rastlayamadık.
Azerbaycan’da da dinsizliğin güçlendiği, Azerbaycan’ın dünyanın en dinsiz 5. ülkesi olduğu iddiası yayıldı.
Ə hərfi (@terseharf): Azerbaycan, dünyanın en dinsiz 5. ülkesi sırasına yükseldi. Ülke nüfusunun %64’ü hiçbir dini ritüel gerçekleştirmemektedir. Kaynak: WIN/GIA
🔴 Azerbaycan, dünyanın en dinsiz 5. ülkesi sırasına yükseldi. Ülke nüfusunun %64’ü hiçbir dini ritüel gerçekleştirmemektedir.
Azerbaycan’ın dünyanın en dinsiz ülkeleri arasında olduğu iddiası Worldwide Independent Network/Gallup International Association’ın (WIN/GIA) hazırladığı anketleri kaynak göstermiş.
Gallup anketi Azerbaycan’dan katılımcıların yaklaşık %53’ünün dinin yaşamındaki önemini çok az ya da hiç olmadığını belirttiğini aktarsa da diğerkaynaklarileri sürülen inançsızlık oranının gerçekle bağdaşmadığını aktarmaktadır.
Azerbaycan nüfusunun yaklaşık %95’inin Müslüman olduğu, Müslüman nüfusun yaklaşık %85’inin Şii olduğu belirtilmektedir.
(WIN/GIA’nınki gibi) İnanç konulu anketlerin sonuçları bazen yanlış yorumlanabiliyor.
Örneğin, 2012 yılında yapılan WIN/GIA anketinde Türkiye’deki ateist oranı % 2, kendini dindar olarak nitelemeyenlerin oranı %73 çıkmıştı. “Dinsiz nüfusa göre ülkeler listesi” gibi sıralamalarda bu iki kategori birleştirilerek Türkiye’deki inançsız nüfus oranının %75 seviyesinde olduğu sanılmış.
Aynı ankette, Azerbaycan nüfusunun %59’u kendini dindar, %51’i dindar olmayan olarak nitelemişti. Bu sonuç, Azerbaycan’ın %51’inin ateist olduğu şeklinde yanlış yorumlanmış.
