Pompeii’deki “taşlaşmış beden” olduğu sanılan “insan kalıntıları”, çürümüş bedenlerin volkanik kül içinde bıraktığı kalıplara (1863’te arkeolog Giuseppe Fiorelli tarafından) dökülen alçıdan yapılmış.
M.S. 79 yılında Vezüv yanardağının patlamasıyla birlikte yıkıntı haline gelen antik Roma kenti Pompeii’de sergilenen insan kalıntılarının “taşa dönüşen insanlara” ait olduğuna dair yanlış algı epey yaygın.
Pompeii’de ortaya çıkarılan insan kalıntıları hakkında kamuoyunda en yaygın yanlış bilgilerden biri, insanların volkanik kül altında “taşa dönüştüğü” veya bedenlerinin bütünüyle fosilleştiği yönünde.
Pompeii’deki ünlü insan figürlerinin büyük bölümünün taşlaşmış cesetler değil, bedenlerin bıraktığı boşluklardan elde edilmiş alçı kalıplar olduğu biliniyor.
MS 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın patlaması sırasında Pompeii ve çevresindeki yerleşimler yoğun kül, pomza ve sıcak gaz bulutlarıyla kaplandı. Patlama sırasında hayatını kaybeden insanların bedenleri kısa süre içinde bu tortuların altında kaldı. Zamanla gömülü organik dokular çürüyüp yok olurken, çevrelerini saran kül tabakası sertleşerek adeta doğal bir kalıp oluşturdu. Böylece bedenlerin bulunduğu yerde, insanların ölüm anındaki duruşlarını koruyan boşluklar meydana geldi.
Bu durum 19. yüzyılda İtalyan arkeolog Giuseppe Fiorelli tarafından fark edildi. Fiorelli, kazılar sırasında sertleşmiş kül tabakalarının içinde insan biçiminde boşluklar bulunduğunu gözlemledi ve bu boşlukların içine sıvı alçı enjekte edilmesini önerdi. Alçı sertleştikten sonra çevresindeki kül dikkatlice kaldırıldığında, ortaya insanların son anlarını son derece ayrıntılı biçimde yansıtan kalıplar çıktı. Günümüzde Pompeii’nin simgesi hâline gelen birçok kalıntı bu yöntemle elde edildi.
Görsel: Pompeiisites.org’dan alıntıyla – U. Cesino
Kalıpların etkileyici görünümü bazen bunların gerçek bedenler olduğu izlenimini doğursa da, görülen şekiller esas olarak alçının doldurduğu boşluklardan oluşmaktadır. Bununla birlikte, boşlukların içinde çoğu zaman kemikler de korunmuştur. Modern çalışmalar sırasında bazı alçı kalıplar bilgisayarlı tomografi ve diğer görüntüleme teknikleriyle incelenmiş, kalıpların içerisinde gerçek insan iskeletlerine ait kalıntıların bulunduğu doğrulanmıştır.
“Taşa dönüşmüş insanlar” ifadesi bilimsel açıdan tam olarak doğru değil. Bir canlının taşlaşması ya da fosilleşmesi, minerallerin uzun jeolojik süreçlerde organik dokuların yerini almasıyla gerçekleşir. Pompeii’deki ünlü figürlerde ise temel süreç fosilleşme değil, bedenlerin çürümesi sonucunda oluşan boşlukların sonradan alçıyla doldurulmasıdır. Bu nedenle ziyaretçilerin gördüğü şey, volkanik külün içinde korunmuş doğal izlerin arkeolojik bir teknikle görünür kılınmış izleridir.
Pompeii Arkeoloji Parkı tarafından 2017 yılında paylaşılan sağ eli penis bölgesine yakın konumda görülen iskelet görseli “mastürbasyon yapan adam” sanılarak büyük ilgi çekti.
Söz konusu fotoğraf büyük yankı uyandırmasının ardından sosyal medya platformlarında “Pompeii’de taşa düşen eşcinsel” gibi uydurmalarla paylaşıldı.
Sabri Amca (@SabriAmca1453): “🟥 Şu görüntüden ibret almaz mısın Lavlar eşcinsel bir şehri Yok etti İbret olsun diye insanlar bu şekilde taşa dönüştü günümüze kadar geldi İtalya pompei”
🟥 Şu görüntüden ibret almaz mısın
Lavlar eşcinsel bir şehri Yok etti
İbret olsun diye insanlar bu şekilde taşa dönüştü günümüze kadar geldi
Görsel, İtalya’nın Pompeii kentinde MS 79 yılında Vezüv yanardağının patlamasının ardından taşa dönüşen insan kalıntısına ait olduğu iddiası gerçeği yansıtmıyor.
Yukarıda aktarıldığı üzere, fotoğrafta taşlaşmış insan bedeni değil, Pompeii’de arkeologların keşfettiği boşlukları ilk başta reçine sonra alçıyla doldurmasının ardından yapılan kazıda ortaya çıkan kalıntı.
Görülen kalıntının da bir eşcinsele ait olduğuna dair de bir bilgi / delil mevcut değil.
Uzmanlar, sosyal medyada Pompeii’de yanardağ patladığı sırada “mastürbasyon yaparken ölen adam” gibi ifadelerle paylaşılan görseldeki iskeletin pozisyonunun piroklastik akımın neden olduğu aşırı sıcaklık nedeniyle kasların kasılması (kadaverik spazm) ve kolların ve uzuvların bükülmesinden kaynaklanabileceğini belirtmektedir.
Vezüv volkanının saçtığı lavlar ve gazlar altında kalan Pompeii’de patlamadan kaçarken başına bir taş kütlesinin düşmesiyle ölen 30 yaşında birinin iskeletinin yapılan kazılarda bulunduğu iddiasını daha önce incelemiştik.
