Sosyal medya platformlarında dolaşıma giren görsellerin bağlamından koparılarak yeniden kurgulanması ve sansasyonel hikayelerle servis edilmesi sıkça rastlanan bir durum.
Özellikle sağlık sistemi, tıbbî ihmaller ve bürokratik yetersizlikler üzerine kurgulanan anlatılar, kullanıcıların duygusal tepkilerini tetikleyerek hızla yayılma eğilimi gösteriyor.
Bu tür içeriklerin ilginç örneklerinden biri, Kenya’daki bir devlet hastanesinde çekildiği iddia edilen ve bir hastanın göğüs kafesinde canlı bir hamamböceği bulunduğunu gösteren röntgen filmi oldu.
İddiaya göre, Kenya’da göğüs ağrısı şikayetiyle hastaneye başvuran bir hastaya röntgen çekilmiş ve sonucunda göğüs kafesinin içinde canlı bir hamamböceği tespit edilmiş. Akabinde, Kenya’daki doktorlar hastaya acil ameliyat önermiş ve Singapur’a yönlendirmiş. Singapur’daki doktorlar ise yaptıkları incelemede hastanın göğsünde herhangi bir böcek bulunmadığını tespit etmiş. Röntgen filminde görülen hamamböceği siluetinin aslında Kenya’daki röntgen cihazının içine giren bir böcekten kaynaklandığını anlaşılmış.
Bol -mış/miş’lı bu kurgu hikâyeyi gerçek bir hadise gibi aktaran sosyal medya paylaşımları şöyle örneklenebilir:
Odak TV (@OdakTV1): “Kenya’da bir hastaya çekilen röntgen sonrası göğsünün içinde canlı bir hamam böceği olduğu söylendi ve tedavi için Singapur’a gitmesi tavsiye edildi. Ancak Singapur’da detaylı şekilde incelendiğinde, böceğin aslında vücudunun içinde olmadığı ortaya çıktı Böcek aslında röntgen cihazının içinde sıkışıp kalmıştı.”
Kenya’da bir hastaya çekilen röntgen sonrası göğsünün içinde canlı bir hamam böceği olduğu söylendi ve tedavi için Singapur’a gitmesi tavsiye edildi.
Ancak Singapur’da detaylı şekilde incelendiğinde, böceğin aslında vücudunun içinde olmadığı ortaya çıktı Böcek aslında röntgen… pic.twitter.com/O4Irg3eJiH
Anbean (@anbeannews): “Kenya’da bir hastaya çekilen röntgenin ardından, göğsünde canlı bir hamam böceği olduğu ve tedavi için Singapur’a gitmesi gerektiği söylendi. Oraya varıp düzgünce muayene edildiğinde, böceğin aslında vücudunun içinde olmadığı, röntgen cihazının içine sıkıştığı ortaya çıktı.”
“Kenya’da bir hastaya çekilen röntgenin ardından, göğsünde canlı bir hamam böceği olduğu ve tedavi için Singapur’a gitmesi gerektiği söylendi.
Oraya varıp düzgünce muayene edildiğinde, böceğin aslında vücudunun içinde olmadığı, röntgen cihazının içine sıkıştığı ortaya çıktı.” pic.twitter.com/2eU4VUGXMy
Ahmet Rasim Küçükusta (@drahmetrasim): “Kenya’daki bir devlet hastanesinde çekilen röntgende hastanın göğsünde canlı bir hamamböceği olduğu, tedavi için Singapur’a gitmesi gerektiği anlatılmış. Hasta Singapur’a gitmiş ve hamamböceğinin göğsünde değil, röntgen makinesinin içinde olduğu söylenmiş. Demek ki Kenya’ nın hamamböcekleri fare cesametinde. Allahtan alüminyum fosfit içirmemişler. “
Kenya’daki bir devlet hastanesinde çekilen röntgende hastanın göğsünde canlı bir hamamböceği olduğu, tedavi için Singapur’a gitmesi gerektiği anlatılmış.
Hasta Singapur’a gitmiş ve hamamböceğinin göğsünde değil, röntgen makinesinin içinde olduğu söylenmiş.
Demek ki Kenya’ nın… https://t.co/GsHkzAx9PZ
Kenya’daki bir devlet hastanesinde çekilen röntgende hastanın göğsünde canlı bir hamamböceği olduğunun sanıldığı, Singapur’da hastaya hamamböceğinin göğsünde değil, röntgen makinesinin içinde olduğunun söylendiği iddiasıyla paylaşılan görsel, orijinal değil, dijital müdahale içeriyor.
“Göğüste / röntgen makinesinde hamamböceği” anlatısı da eski bir asparagasın yeni versiyonu.
Kenya’daki bir devlet hastanesinde çekilen röntgende hastanın göğsünde canlı bir hamamböceği olduğunun sanıldığı, Singapur’da hastaya hamamböceğinin göğsünde değil, röntgen makinesinin içinde olduğunun söylendiği iddiasıyla paylaşılan görsel, orijinal değil, dijital müdahale… pic.twitter.com/uCwscYGCZl
Radiopedia adlı internet sitesinde yayımlanan orijinal röntgen filmi görseli üzerine dijital ortamda (penise benzeyen) hamamböceği görseli eklenmiş.
Görsel: AFP Factcheck
Tıbbi görüntüleme teknolojisi açısından bakıldığında da hikayenin tutarsızlıkları göze çarpmaktadır. Bir röntgen cihazının dedektörü ile ışın kaynağı arasına giren yabancı bir cismin, film üzerinde bu denli net ve keskin hatlara sahip bir gölge oluşturması fizik kuralları gereği oldukça zordur. Röntgen ışınları, nesnelerin yoğunluğuna göre farklı oranlarda emilir ve görüntü oluşturur. Bir hamamböceğinin vücut yoğunluğu ile insan kemiklerinin yoğunluğu arasındaki fark, röntgen filminde oluşacak kontrastı belirler. Ancak viral görselde görülen hamamböceği silueti, tıpkı bir kemik veya metal cisim gibi son derece keskin ve belirgin sınırlara sahiptir. Oysa cihazın içinde veya hastanın vücudunda bulunan yumuşak dokulu bir canlının görüntüsü, çok daha silik veya belirsiz olmalıdır. Ayrıca, cihazın içine giren bir böceğin, odak uzaklığı ve ışınların yayılma prensibi nedeniyle film üzerinde devasa ve bulanık bir artefakt oluşturması beklenirken, görseldeki böcek orantılı ve net bir şekilde monte edilmiştir. Bu teknik detaylar, görselin gerçek bir tıbbi hata sonucu değil, dijital bir düzenleme aracıyla üretildiğini kanıtlamaktadır.
2017 yılında aynı iddiayla kullanılan hamamböcekli röntgen filmi de dijital manipülasyon içeriyordu. Söz konusu görsel, 1954 yılında, Marilyn Monroe’nun endometriozis şikayetiyle Cedars of Lebanon Hastanesi’nde çektirdiği ve daha sonraki yıllarda açık artırmalarda yüksek meblağlara satılan göğüs röntgeni üzerine hamamböceği ekleme yapılarak oluşturulmuş (Orijinal röntgen ile viral görsel karşılaştırıldığında, kaburga kemiklerinin yapısı, omurganın duruşu ve göğüs kafesinin genel hatlarının birebir örtüştüğü, sadece hamamböceği siluetinin sonradan eklendiği net bir şekilde görülmektedir.).
Yerel sağlık hizmetlerinin yetersizliğini hiciv için de kullanılan bu anlatı ve görsel belirli aralıklarla, (Kenya, Zimbabve, Etiyopya ve Gana gibi) ülkelerin isimleri değiştirilerek yeniden servis edilmiş.
Yani, Kenya’da yaşandığı uydurulan bu olay, özgün bir vaka değil, küresel çapta dolaşan bir şehir efsanesinin yerelleştirilmiş bir versiyonu.
AFP Fact Check ve Africa Check de bu hikâyenin yıllardır internette dolaşan eski bir kurgudan ibaret olduğunu ve görselin manipüle edildiğini ortaya koydu.
