“Aletsel Büyüklük” Yanlış Kullanımı ve Köşe Yazarları

Deprem Aletsel Büyüklük
Aletsel Büyüklük

Deprem verileri dile getirilirken sıklıkla duyulan bir ifade var: “aletsel büyüklük”.

Zamanında Erdal İnönü’nün “Bütün ölçümler aletle yapıldığına göre, böyle bir deyimin ne anlamı olabilir?” sorusuyla da gündeme gelmişti.

Depremin büyüklüğü aletle ölçülür. Logaritmik tabanlı Richter ölçeğine göre de büyüklüğü belirtilir. Depremin şiddeti, yani yıkıcılığı da Mercalli ölçeğine göre aktarılır. Alet dışında başka bir yöntemle depremin büyüklüğü ölçülmez ya da sayısal olarak belirtilmez. Sayısal büyüklük ifadesi ancak bir aletin sonucu olabilir. Bu nedenle, depremin büyüklüğü için “aletsel büyüklük” gibi bir ifade anlamsız hale gelmektedir.

Ekşi Sözlük’ten qassap mahlaslı yazarın ifadesiyle: “nasıl ki “yahu ateşim çıkmış, aletsel büyüklüğü 38,5 derece. bak kafadan atmıyorum. aletle ölçtük bunu” veya “abi küçük tansiyonumun aletsel büyüklüğü dokuz olmuş” demiyorsak depremle ilgili ölçü bildirirken de böyle bir ifadenin kullanılmaması gerekir. zira “küçük tansiyonum dokuz olmuş” diyen kişi için “acaba bu tansiyonunu neyle ölçtü?” diye şüpheye düşmediğimiz gibi “depremin şiddeti richter ölçeğine göre 6,4 olarak ölçüldü” denilince de “acaba aletle mi ölçtüler?”, “acaba bu ‘neysel’ büyüklük” diye düşünmeyiz.

Bu yanlış kullanımın örneklerini görebileceğimiz köşemenler şu şekilde:

Yalçın Bayer’in Hürriyet Gazetesi’ndeki “Çanakkale depremlerine hassasiyet göstermek gerek” başlıklı 8 Şubat 2017 tarihli yazısından:

"Bilindiği üzere 15 Ocak 2017 tarihinde de Gülpınar-Ayvacık’ta (Çanakkale) yerel saat ile 01.38’de aletsel büyüklüğü Ml=4.8 (Mw=4.8) olan orta şiddette bir deprem meydana gelmişti."

Mehmet Şeker’in Yeni Şafak Gazetesi’ndeki 11 Kasım 1999 tarihli “Sirenler Öterken” başlıklı yazısından:

"Kimileri deprem konusunda uzmanlaştığını söylüyor. "Aletsel büyüklük" tahminleri, "şiddet" tahminleri bahis konusu oluyor."
malumatfurus hakkında 927 makale
Köşe yazarları odaklı yanlışlama girişimi. #Köşeyazarızabıtası

İlk yorum yapan olun

Yazı İçeriğiyle İlgili Yorum Yapmak İsterseniz Buyrunuz