Filipinler’in güneyinde Mindanao Adası açıklarında 8 Haziran 2026 günü sabahı yerel saatle 07.37’de 7,8 büyüklüğünde deprem meydana geldi.
Depremin ardından -alışılageldiği üzere- eski tarihli ya da ilintisiz birçok görüntü farklı iddialarla güncel ve Filipinler’deki son depremle alakalıymış gibi kullanıldı.
Depremden hemen önce binlerce balığın kıyıya vurduğu iddiasıyla kullanılan görüntü şu şekilde:
Filipinler’de (deprem habercisi olduğu ileri sürülen) binlerce balığın karaya vurduğu hadisenin sebebi “ani deniz soğuması” (“upwelling”). pic.twitter.com/Fs9rMoiw6F
Bahse konu görüntüyü son depremle yanlış şekilde ilişkilendiren sosyal medya paylaşımı örneği:
Sibel (@GulSibos): “Bunu izlediniz mi 😳 Filipinler’deki 7,8 büyüklüğündeki depremden önce binlerce balığın kıyıya vurduğu ve gökyüzünde dikkat çeken görüntüler oluştuğu belirtildi. #filipinler #deprem #zelzele #philippines”
Öncelikle, söz konusu görüntü güncel değil. Eski tarihli görüntü Filipinler’de 8 Haziran 2026 günü meydana gelen 7,8 büyüklüğündeki depremle ilişkilendirilmiş. Görüntüyü ve iddiayı 2024 yılı Şubat ayında ele almıştık.
Filipinler’de (deprem habercisi olduğu ileri sürülen) binlerce balığın karaya vurduğu hadisenin sebebi “ani deniz soğuması” (“upwelling”). pic.twitter.com/Fs9rMoiw6F
Filipinler’de (deprem habercisi olduğu ileri sürülen) binlerce balığın karaya vurduğu hadisenin sebebi “ani deniz soğuması” (“upwelling“).
Dipteki soğuk deniz suyun kuvvetli rüzgar ile birlikte dikey yönlü yukarı hareket ederek kıyı kesimlerde yüzeye çıkmasıyla balıkların kıyıya vurduğu vakalar görülebiliyor.
Fotoğraf: Cirilo Aquadera Lagnason Jr
Kıyıya paralel esen kuvvetli rüzgarın etkisiyle yüzeydeki sıcak suyun uzağa süpürülmesinin ardından dipteki soğuk su oluşan eksikliği doldurmasıyla “upwelling” adı verilen doğa olayı oluşmaktadır.
Ani deniz soğuması, tamamen depremle ilişkili olmayan, deniz ekolojisi, balıkçılık ve iklim bilimi açısından da büyük önem taşıyan karmaşık bir doğal mekanizmadır.
“Ani deniz soğuması” (“upwelling”), okyanus ve denizlerin derin kesimlerinde bulunan daha soğuk, yoğun ve besin bakımından zengin suların yüzeye doğru yükselmesiyle meydana gelen bir oşinografik olaydır.
Bu süreç genellikle rüzgârların yüzey sularını kıyıdan açığa veya belirli yönlere doğru sürüklemesi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Yüzeyden uzaklaştırılan suyun yerini doldurmak üzere derinlerden yükselen soğuk su kütleleri, deniz yüzeyi sıcaklığında kısa süre içinde hissedilir bir düşüşe neden olabilir. Bu nedenle bazı kıyı bölgelerinde deniz suyu sıcaklığı birkaç gün hatta bazen birkaç saat içinde belirgin şekilde azalabilir.
Upwelling mekanizmasının temelinde, Dünya’nın dönüşü nedeniyle oluşan ve su kütlelerinin hareket yönünü değiştiren “Coriolis etkisi” yer almaktadır. Özellikle belirli kıyı şeritlerinde rüzgârların uygun yönde esmesi, yüzey sularını kıyıdan uzaklaştırırken derin suların yükselmesini kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle olay en sık doğu sınır akıntılarının görüldüğü bölgelerde ve bazı yarı kapalı denizlerde gözlemlenmektedir. Deniz yüzeyinde yaşanan ani sıcaklık düşüşleri, çoğu zaman halk arasında olağan dışı bir durum gibi algılansa da aslında deniz ekosistemlerinin işleyişinde önemli bir rol oynayan doğal bir süreçtir.
Upwelling yalnızca su sıcaklığını değiştirmekle kalmaz, aynı zamanda deniz yaşamını da derinden etkiler. Derin sular; nitrat, fosfat ve silikat gibi besin maddeleri bakımından zengindir. Bu maddeler yüzeye ulaştığında fitoplanktonların çoğalmasını teşvik etmektedir. Fitoplanktonlar deniz besin zincirinin temelini oluşturduğundan, upwelling bölgeleri dünyanın en verimli balıkçılık alanları arasında yer almaktadır. Birçok ticari balık türü, besin bolluğu nedeniyle bu bölgelerde yoğunlaşmaktadır.
Ancak ani deniz soğumasının bazı olumsuz sonuçları da olabilir. Deniz turizmine dayalı bölgelerde, sıcak su bekleyen yüzücüler beklenmedik derecede soğuk suyla karşılaşabilir. Ayrıca upwelling sırasında yüzeye çıkan suların oksijen düzeyleri düşük veya çözünmüş gaz içerikleri farklı olabilir. Bazı durumlarda bu durum deniz canlılarının dağılımını değiştirerek ekosistem üzerinde değişiklik oluşturabilir.
Upwelling genel olarak, okyanusların biyolojik üretkenliğini destekleyen ve küresel karbon döngüsüne katkıda bulunan en önemli doğal süreçlerden biri kabul edilmektedir.
