Bugünkü konumuz, günümüz dijital iletişim ortamlarında giderek daha yaygın bir manipülasyon aracına dönüşen yapay zekâ araçlarıyla duygu sömürüsü amacıyla hazırlanıp kurgulanmış söylemlerle paylaşılan görsel içerikler…
Yapay zekâ teknolojilerinin son yıllarda kaydettiği hızlı ilerleme, özellikle görsel üretim araçlarının gelişmesiyle birlikte, kamuoyunu etkilemeye yönelik manipülatif içeriklerin üretiminde yeni bir evreye geçildi.
Günümüzde son derece gerçekçi ve inandırıcı görüntüler üretebilme kabiliyetine sahip olan metinden görsel üreten yapay zekâ modelleri, yalnızca sanatsal ve yaratıcı amaçlarla değil, aynı zamanda duygusal manipülasyon aracı olarak da kullanılır hale geldi.
Derin öğrenme ve çekişmeli üretici ağlar (generative adversarial network – GAN) sayesinde, gerçekte var olmayan kişi veya olaylara dair görseller yaratmak artık mümkün.
Ancak teknolojik yenilik, halis niyetli olmayan kişiler tarafından istismar ediliyor.
Yapay zekâ üretimi görseller, dramatik etkisi yüksek kompozisyonlarla izleyicinin empati duygusunu harekete geçirmeyi amaçlıyor. Özellikle duygu sömürüsü hedeflenerek kurgusal ve yanıltıcı anlatılarla harmanlanan yapay zekâ çıktısı görseller, sosyal medya etkileşimi, kamuoyu manipülasyonu, gündemi yönlendirmek ya da kişisel çıkar sağlamak amacıyla kullanılıyor.
Özellikle savaş, afet, yoksulluk ya da sağlık krizi gibi toplumsal hassasiyetlerin yüksek olduğu alanlarda, duygusal tepki toplamak amacıyla kurgusal sahnelerin gerçekmiş gibi servis ediliyor. Aç bir çocuk, savaşta zarar görmüş bir anne, harabe içindeki bir okul ya da selde mahsur kalmış yaşlılar gibi temsiller, yapay zekâ algoritmaları aracılığıyla estetik olarak etkileyici fakat tamamen kurgusal imgelerle yeniden inşa ediliyor. Bu tür görseller, gerçek bir olayla bağlantılı olmamasına rağmen, sunulan açıklamalarla sanki mevcut bir felaketten alınmış gibi sunulabiliyor. Burada duygusal tepkiyi tetikleyen unsur olarak, görselin orijinalliği değil, insanların ahlaki reflekslerini hedef alan bir kurgu anlatı ön plana çıkıyor.
Bu manipülasyon türü, yalnızca etik ihlalleriyle değil, aynı zamanda bilgi ekosistemine olan güveni sarsıcı etkisiyle de dikkat çekiyor. İnsanlar, görsel içeriğin gerçekliğine dair içgüdüsel güvenlerini yitiriyor; medya okuryazarlığı düşük bireyler için bu sahte görseller, gerçek olaylarla karıştırılarak yanıltıcı kanaatlerin oluşmasına zemin hazırlıyor. Üstelik içeriklerin arkasında genellikle doğrulanabilir bir kaynak ya da editoryal süzgeç bulunmadığından, yapay zekâ çıktısı ile gerçek arasındaki ayrım bulanıklaşıyor.
Yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan görseller giderek daha sofistike hale geliyor. Gözlerdeki ışık yansımaları, ellerdeki parmak sayısı ya da anatomik orantılar gibi küçük ipuçları dışında, sıradan bir kullanıcının bu içerikleri gerçek dışı olduğunu anlaması giderek zorlaşıyor. Sosyal medya platformlarının içerik denetleme kapasitesi ise bu üretim hızı karşısında yetersiz kalıyor. Böylece, kurguyla hakikatin birbirine karıştığı, dijital imgelerin duygusal silah olarak kullanıldığı bir manipülasyon ortamı oluşuyor.
Etkileşim için duygu sömürüsü avına çıkan sosyal medya paylaşımlarında yapay zekâ araçlarıyla hazırlanan görsellerin kullanımını örnekleyelim…
Gerçek sanılıp paylaşılan “yeni doğan dördüz bebekler ve anneleri” görseli yapay zekâ aracıyla hazırlanmış.
Yapay zekâ aracıyla hazırlanan “yeni doğum yapan anne” görseli de duygu sömürüsü ile etkileşim avına alet edilmiş.
“Kızım bugün doktor oldu. Kimse kızımı tebrik etmeyecek çünkü ben temizlikçiyim.” notuyla paylaşılan YZ çıktısı görsel Facebook’ta binlerce yorum ve etkileşim almış.
Yapay zekâ uygulamasıyla hazırlanan görsel benzer anlatıyla “Babam bir temizlikçi! Bugün onun doğum günü. Eğer temizlikçilerden nefret etmiyorsan, çok teşekkürler!” gibi cümlelerle gerçek gibi paylaşılmış.
“Mezuniyet törenine babasının eski iş gömleklerini kullanarak diktiği elbiseyle giden genç kız” hikâyesi de aşağıdaki kurgu anlatıyla ve yapay zekâ aracıyla hazırlanan görselle paylaşılmış.
“Babasının Eski İş Gömleklerinden Mezuniyet Elbisesi Dikti! Arkadaşları “Paçavra” Diyerek Alay Ederken Müdürün Açıklamasıyla Tüm Salon Buz Kesti..
Annemin yokluğunu bana hiç hissettirmeyen, elleri nasırlı ama kalbi pamuk gibi olan babam Metin’i, en büyük hayali olan mezuniyetimi görmesine aylar kala kaybettim. Dünyam başıma yıkılmıştı ama onun o gece yanımda olacağına dair verdiği sözü tutmanın bir yolunu bulmalıydım.
Mezuniyet balosu yaklaşırken diğer kızlar lüks markaların peşinde koşarken, ben babamın o tertemiz kokan, emektar iş gömleklerini sandıktan çıkardım. Her bir dikişi bir anıyla, her bir parçayı babamın alın teriyle birleştirerek kendime eşsiz bir elbise diktim. O elbise benim için sadece bir kumaş değil, babamın bana sarılan kollarıydı.
Ancak balo salonuna adım attığımda, ışıltılı elbiseler içindeki Pelin ve arkadaş grubu beni gördükleri an kahkahalara boğuldular. “Bu kız üzerine işçi paçavralarından mı elbise dikmiş? Paran yoksa söyle de aramızda toplayalım!” diyerek beni tüm okulun önünde aşağıladılar. Gözyaşlarım süzülmek üzereyken ve kaçıp gitmek isterken, okul müdürü Ahmet Bey sahneye çıktı..
“Sevgili öğrenciler…”
(Salon uğultuluyken sesi bir anda herkesi susturdu.)
“Az önce burada yaşananlara hepiniz şahit oldunuz. Ama şimdi size, bu geceye damga vuran o elbisenin aslında ne olduğunu anlatmak istiyorum.”
(Gözlerini salondaki genç kıza çevirir…)
“Bazılarınız onun bir ‘paçavra’ olduğunu düşündü… Ama ben o elbiseye baktığımda, alın teri görüyorum… fedakârlık görüyorum… ve en önemlisi, bir babanın kızına olan sevgisini görüyorum.”
(Salon tamamen sessizleşir.)
“Bu elbise… bir mağazadan alınmadı.
Bu elbise… bir kalpten dikildi.”
“Bu genç kızın babasını tanıma fırsatım olmuştu. Sessiz, çalışkan, kimseyi incitmeyen bir adamdı. Elleri nasırlıydı belki ama o eller, evladının geleceği için durmadan çalışan, gecesini gündüzüne katan ellerdi.”
(Bir an durur, sesi yumuşar…)
“Ve şimdi o baba… belki aramızda değil. Ama şunu çok iyi biliyorum ki; şu an bir yerden kızına bakıyor… ve onunla gurur duyuyor.”
“Çünkü o kız, bu gece sadece mezun olmadı…
Aynı zamanda babasının hatırasını, onurunu ve sevgisini bu salona taşıdı.”
(Salonun dört bir yanına bakar…)
“Şimdi size soruyorum…
Gerçekten hangisi daha değerli?”
“Parayla alınan bir elbise mi…
Yoksa bir ömrün emeğiyle, sevgiyle dokunan bir hatıra mı?”
(Salon bir anda alkışlarla yankılanmaya başlar.)
“Bu gece… en şık elbise ödülü varsa…
Ben onu çoktan gördüm.”
(Gözleri dolu dolu gülümser…)
“Ve bu ödül… kalbi en güzel olan o genç kıza ait.”
Az önce alay edenlerin bakışları yere düşerken, salonu dolduran alkışlar arasında genç kız gözyaşlarıyla gülümser…
Çünkü o gece… babası gerçekten sözünü tutmuştur.”
“Mezuniyet törenine babasının eski iş gömleklerini kullanarak diktiği elbiseyle giden genç kız” hikâyesi de yapay zekâ aracıyla hazırlanan görselle paylaşılmış. pic.twitter.com/3gzoOUck9n
Yapay zekâ aracıyla hazırlanan görseller “… çizdim / yaptım. Ama beni kimse tebrik etmedi. Siz etmek ister misiniz?” şablonuyla kolay etkileşim için paylaşılıyor.
Yapay zekâ aracıyla hazırlanan görseller “… çizdim / yaptım. Ama beni kimse tebrik etmedi. Siz etmek ister misiniz?” şablonuyla kolay etkileşim için paylaşılıyor.
Facebook’ta Baybars TV adlı profil kolay etkileşimin membaını yapay zekâ uygulamalarıyla hazırlayıp kurgu iddialarla paylaştığı görsellerde bulmuş. Son dönemden örnekler: Yapay zekâ ile hazırlanan down sendromlu çocukların çizdiği Atatürk resimleri.
Sosyal medyada paylaşılan “Down sendromlu bir baba tarafından büyütülen bir çocuğun hikâyesi” kurgu, görsel ise yapay zekâ aracı ile hazırlanmış.
Yapay zekâ ile hazırlanan görsel “Haftalarca şişe toplayıp bu horozu yaptım… Herkesin beğeneceğini düşünmüştüm ama kimse doğru düzgün bakmadı bile. ” cümlesiyle paylaşılıp etkileşim avına çıkılmış.
Yapay zekâ ile hazırlanan görsel “Haftalarca şişe toplayıp bu horozu yaptım… Herkesin beğeneceğini düşünmüştüm ama kimse doğru düzgün bakmadı bile. ” cümlesiyle paylaşılıp etkileşim avına çıkılmış. pic.twitter.com/atpKYx5mza
Yapay zekâ ile hazırlanan görsellere aşina olmayanlara yönelik yeni etkileşim avı trendi: YZ çıktısı üzgün / gözleri yaşlı genç / yaşlı görseli + “Bunu yapmak için saatler harcadım ama kimse fark etmedi. ” sitemli paylaşım.
Yapay zekâ ile hazırlanan görsellere aşina olmayanlara yönelik yeni etkileşim avı trendi:
“Yıllar içinde anne ve çocukların değişimi” temalı yapay zekâ uygulaması ile hazırlanan görseller için uydurulan yıllar, yaşlanma ile uyumluluk arz etmemiş.
“Bir fotoğrafa ne kadar uzun bakılabilirse o kadar uzun baktım” notuyla paylaşılan “1936-2025 yıllarından anne ve çocukları” temalı görseller de yapay zekâ uygulaması ile hazırlanmış.
“Bir fotoğrafa ne kadar uzun bakılabilirse o kadar uzun baktım” notuyla paylaşılan “1936-2025 yıllarından anne ve çocukları” temalı görseller de yapay zekâ uygulaması ile hazırlanmış. pic.twitter.com/uegkuGasp3
“1952’de Kore Savaşı’nda kocasını kaybeden Grace, ikiz oğulları Samuel ve Solomon’u sarsılmaz bir sevgi ve azimle büyüttü. Onlara şunu öğretti: ‘Birbirinize sahip olduğunuz sürece asla yalnız kalmazsınız.’ Kanser onu 13 yıl sonra aldı, ancak cenazesinde çocuklar şöyle yemin ettiler: ‘Asla ayrılmayacağız.’” anlatısıyla paylaşılan görseller yapay zekâ aracıyla hazırlanmış.
“1952’de Kore Savaşı’nda kocasını kaybeden Grace, ikiz oğulları Samuel ve Solomon’u sarsılmaz bir sevgi ve azimle büyüttü. Onlara şunu öğretti: ‘Birbirinize sahip olduğunuz sürece asla yalnız kalmazsınız.’ Kanser onu 13 yıl sonra aldı, ancak cenazesinde çocuklar şöyle yemin… pic.twitter.com/5dPWnY2Q6s
Yapay zekâ aracıyla hazırlanan görsel, “Benim adım Ahmet Ben bir hemşireyim. Ve bugün… koridorda ağladım. Kimse fark etmedi. Kimse iyi olup olmadığımı sormadı.” cümleleriyle kurgu anlatıyla paylaşılmış.
Yapay zekâ aracıyla hazırlanan görsel, “Benim adım Ahmet Ben bir hemşireyim. Ve bugün… koridorda ağladım. Kimse fark etmedi. Kimse iyi olup olmadığımı sormadı.” cümleleriyle kurgu anlatıyla paylaşılmış.#duygusömürüsüpic.twitter.com/ASxEBZcqHN
“Benim adım Ahmet
Ben bir hemşireyim.
Ve bugün… koridorda ağladım.
Kimse fark etmedi.
Kimse iyi olup olmadığımı sormadı.
Bugün iki hastaya son yolculuklarında eşlik ettim.
Oğlunu yeni kaybetmiş bir babaya sarıldım.
Yaşlı bir adamın saçını yıkadım — gülümsedi, yorgundu ve dedi ki:
“En azından temiz çıkacağım.”
Elimi çok sıkı tuttu.
Ailesinden hiçbiri veda etmeye gelmedi.
Her gün her şeyimi veriyorum:
Dikkat. Varlık. Sıcaklık.
Ama sık sık kendime biraz şefkat göstermeyi unutuyorum.
Alkış istemiyorum.
Sadece istiyorum ki — eğer çok şey değilse — biri bana desin:
“Merhaba Ahmet.”
Belki bugün, biraz daha az yalnız hissederim.
Bu satırlar çok şey anlatıyor. Biri olarak söylemek istiyorum:
Merhaba Ahmet
İyi ki varsın.
Yalnız değilsin.”
“Askerî eğitimin güçlüğü, karşılaştığı koşulların zorluğu karşısında ağlayan kadın asker” temalı görüntülerde yapay zekâ araçlarıyla hazırlanıp paylaşılıyor.
