“Kur’an-ı Kerim ayetlerini kusursuz bir tecvid ve insansı sesle ‘okuyan’ (kedi, kuş, aslan gibi) hayvan” videoları sosyal medya platformlarında giderek yaygınlaşıyor.
Bazı içerik üreticileri, yapay zekâ araçlarıyla hazırladıkları görüntülerle insanların “doğadaki varlıklarda insani özellikler görme” eğilimine ve “mucize” görme arzusuna hitap etmeye çalışmaktadır. Sosyal medya platformlarının algoritmaları da, kullanıcıyı platformda tutan ve reaksiyon verdiren bu tip içerikleri ödüllendirmektedir. Dinî duygular, toplumlarda en güçlü ve en hızlı harekete geçen reflekslerden biridir. Bir hayvanın “Allah’ı zikrediyormuş” gibi gösterilmesi, inançlı kitlelerde hayret, duygulanım ve onaylama hissi uyandırır. Kullanıcılar, videonun gerçekliğini sorgulamadan “Maşallah”, “Subhanallah” gibi yorumlar yazarak veya videoyu paylaşarak algoritmaya olumlu sinyaller gönderirler. Bu da içerik üreticisi için izlenme, takipçi ve nihayetinde “gelir” demektir.
Bilimsel olarak bir hayvanın, insana özgü bir lisanı, hele ki Arapça gibi fonetik açıdan son derece zengin ve mahreç (ses çıkış noktaları) hassasiyeti gerektiren bir dili, anlamlı ve kurallı bir şekilde telaffuz etmesi imkânsızdır.
İnsanlarda bulunan alçak yerleşimli gırtlak (larenks), hareketli dil yapısı ve ağız boşluğunun geometrisi, ünlü ve ünsüz seslerin şekillendirilmesini sağlar.
Kedi, köpek ve aslan gibi memeli hayvanların ses telleri ve gırtlak yapıları ise, hırlama, miyavlama veya kükreme gibi türlerine özgü sesleri çıkarmak için özelleşmiştir. Bu hayvanların dilleri, gırtlak ve dil kökü hakimiyeti gerektiren harfleri çıkarabilecek esnekliğe sahip değildir.
Papağan ya da karga gibi bazı kuş türlerinin ses taklidi (mimikri) yeteneği olsa da, bu durum bilişsel bir dil inşası değil, duyulan ses frekanslarının tekrarından ibarettir.
Özellikle TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi kısa video formatlarında sayısı giderek artan bu tip görüntüler, bazı naif vatandaşlarca gerçek sanılabiliyor.
“Besmele çeken / Kuran okuyan kedi” görüntüsü, “annemin Whatsapp grubu”, “halamın/teyzemin Whatsapp durumu”, “yengemin maşallah diyip nazar boncuğu koyduğu durumu”, “arkadaşımın annesinin Facebook gönderisi”, “babaannemin ağladığı video”, “anneme gösterdim maşallah dedi”, “ben bunu küçükken gerçek zannediyordum” gibi mizahî yorumların konusu olmuştu.
TikTok’ta paylaşılan “Kuran okuyan kedi” temalı shitpost ve yapılan yorumlar: pic.twitter.com/9GVaZusyyK
Zaman içerisinde bu tip yapay zekâ ürünü görüntülerin yaygınlaşmasıyla, “Anne Whatsapp gruplarında” bu tür içeriklere karşı direnç gelişmeye başladı.
Örneğin, “Mezarlıkta kelime-i şehadet getiren kedi” gibi görüntülerin yapay zekâ araçlarıyla hazırlandığına dair farkındalık gelişti.
Kişisel gözlem: “Anne Whatsapp gruplarında” yapay zekâ içeriklerine karşı direnç gelişmeye başladı.
“Mezarlıkta kelime-i şehadet getiren kedi” gibi görüntülerin yapay zekâ araçlarıyla hazırlandığına dair farkındalık gelişmiş. pic.twitter.com/95BeEFl0QE
Gelen tepkilerin ardından birçok hesap (“Allahu ekber diyen kedi” gibi görüntüleri) yapay zekâ ile oluşturulduğunu belirterek paylaşmaya başladı.
#tekcümlelikler bile insafa gelip (“Allahu ekber diyen kedi” gibi görüntüleri) yapay zekâ ile oluşturulduğunu belirterek paylaşmaya başladı. pic.twitter.com/crrm0Bt98T
Bazı sosyal medya hesapları ise vatandaşların dinî duygularını etkileşim için istismar için bu tip görüntüleri yapay zekâ çıktısı olduğunu belirtmeden gerçek gibi aktarmayı sürdürdü.
Sosyal medyada karşımıza çıkan videolarda bir tür dijital kukla oynatıcılığı söz konusudur.
Anatomisi konuşma eylemine tamamen kapalı hayvanların görüntüsü ve sesi manipüle edilerek, Kuran okuyan bir kişinin ses kaydının değiştirilere bir hayvan görüntüsüne dudak senktorizasyonu ile ekleyerek ya da doğrudan bir yapay zekâ aracına komut girerek bu tip içerikler hazırlanmaktadır.
Bu tip görüntülerin sentetik yapısını ele veren (durumun imkânsızlığı ve mantıksızlığı dışındaki) başlıca emareler, hayvanın ağız / gaga, göz ve baş hareketlerinin insan konuşmasına benzer şekilde açılıp kapanırken deforme olması, piksellerdeki bozulmalar, ağız yapaylığı, hayvanın doğal olmayan mimikleri gibi detaylardır.
