Fotoğrafta Mustafa Kemal Atatürk’ün yanında görülen kişi Senûsî tarikatının lideri Şeyh Ahmed Senûsî değil
Mustafa Kemal Atatürk’ün Senûsî tarikatının liderlerinden biri olan Şeyh Ahmed Eş-Şerif Es-Senûsî (1873-1933) ile görüntülendiği sanılan fotoğrafa değineceğiz.
“Ahmed Şerîf es-Senûsî’nin Tarsus Yenice Tren İstasyonu’nda Mustafa Kemal Atatürk tarafından karşılanışı” gibi ifadelerle yaygın şekilde kullanılan fotoğraf şu şekilde:
Seyyid Ahmed eş-Şerîf b. Muhammed eş-Şerîf b. Muhammed b. Alî es-Senûsî’nin Millî Mücadele’ye destek için Anadolu’ya geldiği doğru. Ancak, fotoğrafta Atatürk’ün yanında Libya’nın yerel kıyafetiyle görülen kişi Şeyh Senûsî değil.
Servet-i Fünun dergisinin kapağındaki Şeyh Senusi’nin fotoğrafı
Mustafa Kemal Atatürk ile Trablusgarp Savaşı (1911-1912) döneminde tanışan ve İtalya’nın Libya işgaline karşı Osmanlı subaylarıyla işbirliği yapan Şeyh Senûsî, Atatürk’e destek vermiş ve Kuvâ-yi Milliye liderleriyle dostluk geliştirmiştir.
Enver Paşa’nın emriyle Şeyh Senûsî, 10-11 Ağustos 1918’de Sirte körfezinden bir Alman denizaltısı ile Avusturya’nın Pola limanına getirildi. Bir kaç gün burada kalan Şeyh Ahmed İstanbul’a hareket etti. 30 Ağustos 1918 günü Sirkeci İstasyonu’nda Harbiye Nazırı Enver Paşa ve Merkez Kumandanı ile Afrika muhacirlerinden oluşan bir kalabalık tarafından karşılandı. Şeyh Senûsi 31 Ağustos 1918’de İstanbul’a gelişinin ikinci günü, Padişah VI. Mehmed’e (Vahdettin) Eyüp Sultan’da yapılan merasimde kılıç kuşattı. Bu sırada kendisine vezirlik pâyesi ve paşa rütbesi verildi. Padişahın misafiri olarak Topkapı Sarayı’nda ağırlandı. Mütareke sonrası Vahdeddin’in İngiliz yanlısı politikaları sonucu arası açılan Şeyh Senûsî 5 Kasım 1918’de Bursa’ya gönderildi. Bursa’nın 8 Temmuz 1920’de Yunan ordusu tarafından işgal edilmesi üzerine Bursa’dan ayrılarak 17 Temmuz’dan itibaren bir süre Konya’da ikamet ettikten sonra 15 Kasım 1920’de Ankara’ya geldi.
25 Kasım 1920 günü Mustafa Kemal Atatürk ile bir yemekte buluştu. Milli Mücadele’ye destek veren Şeyh Senûsî, Atatürk’e Trablusgarp’ın (meşlah veya maşlah olarak da anılan) geleneksel yerel kıyafetini hediye etti.
Atatürk de Es-Seyyid es-Sunusi’nin hediye ettiği kisveyle, sarıkla ve tespihle 1920/1921 yılında I. Meclis döneminden vekillerle çekildiği fotoğrafı “Mahmut Hayri Beyefendiye ‘Mefkûre Hatırası’” imzasıyla hediye etmişti.
Şeyh Senûsî Konya, Eskişehir, Sivas, Malatya, Diyarbakır, Antep, Urfa ve Mardin de yaptığı konuşmalar ve verdiği birleştirici mesajlarla Mustafa Kemal’e ve Milli Mücadele hareketine güvenini ve desteğini tekrarladı.
Adana’ya yerleşme talebinin uygun görülmesiyle 4 Ağustos 1922’de Urfa – Antep – Maraş üzerinden Adana’ya hareket etti. Burada kendisine yerleşilecek bir ev tedarik edilememesi üzerine Tarsus’a geçti.
Atatürk’ün Mart 1923 tarihinde gerçekleştirdiği Adana ve Tarsus ziyaretlerinde kendisini karşılayanlar arasında yer aldı.
Atatürk ve bereaberindeki heyetle fotoğraflanan Şeyh Senusi (sağdan 4.)
Söz konusu karşılamada kaydedilen fotoğraflardan birinde Atatürk’ün yanında görülen beyaz cübbeli kişi Şeyh Senûsî sanıldı.
Prof. Dr. Mesut Uyar, fotoğrafla ilgili tespit ettiği hatayı şu ifadelerle aktardı:
Sosyal medya ve basında sıklıkla Atatürk ve Libya’nın meşhur lideri Ahmed Şerif Senüsi’nin fotoğrafı diye aşağıdaki fotoğraf paylaşılır. Ama fotoğraftaki Ahmed Senüssi değil yakın arkadaşlarından biridir.
Sosyal medya ve basında sıklıkla Atatürk ve Libya’nın meşhur lideri Ahmed Şerif Senüsi’nin fotoğrafı diye aşağıdaki fotoğraf paylaşılır. Ama fotoğraftaki Ahmed Senüssi değil yakın arkadaşlarından biridir. pic.twitter.com/vlwPKAYZMP
Hatanın sebebi gazeteciler. O fotoğrafın çekildiği gün gerçekten de Atatürk Ahmed Senüsi ile buluşmuştu. Aşağıdaki gibi beraber fotoğrafları da var. Ama gazetecilerin Atatürk’ün karizmatik bir fotoğrafını yanlış kırptıkları için Ahmed Senüsi yerine daha yakışıklı arkadaşı yeraldı
Hatanın sebebi gazeteciler. O fotoğrafın çekildiği gün gerçekten de Atatürk Ahmed Senüsi ile buluşmuştu. Aşağıdaki gibi beraber fotoğrafları da var. Ama gazetecilerin Atatürk’ün karizmatik bir fotoğrafını yanlış kırptıkları için Ahmed Senüsi yerine daha yakışıklı arkadaşı yeraldı pic.twitter.com/FiF68lJeT9
Dönemin gazetecilerinin yaptığı hata Yapı Kredi’nin 1964’te Hayat Dergisi ekibine hazırlattığı Atatürk albümünde tekrarlanınca iyice yerleşti.
Fotoğrafta Şeyh Senûsî sanılan kişinin Şeyh Muhammed ez-Zuvey olduğu düşünülüyor.
Polat Safi fotoğraftaki kişinin gerçek kimliğine şöyle değindi:
“Fotoğrafın 1923’te Tarsus Yenice İstasyonu’nda çekildiğini düşünüyorum. Karedeki kişinin Şeyh Sünusi olmadığı gerçekten çok açık. Nitekim aynı gün çekilmiş, daha geniş açılı bir karede Şeyh Sünusi’nin de yer aldığını görüyoruz. Peki Şeyh Sünusi diye takdim edilen bu şahıs kim? Bazı Arapça kaynaklar, fotoğraftaki kişinin Şeyh Muhammed ez-Zuvey olduğunu işaret ediyor. Nitekim 1924’te Kudüs’te, kendisini yine Şeyh Sünusi ile birlikte görüyoruz.”
Fotoğrafın 1923’te Tarsus Yenice İstasyonu’nda çekildiğini düşünüyorum. Karedeki kişinin Şeyh Sünusi olmadığı gerçekten çok açık. Nitekim aynı gün çekilmiş, daha geniş açılı bir karede Şeyh Sünusi’nin de yer aldığını görüyoruz.
