Japonya’daki okul sisteminde beslenme, dünya genelinde örnek gösterilen bir model.
Devlet destekli, beslenme uzmanı denetimli ve taze gıdaya dayalı eğitim politikası büyük övgü alan Japonya’da okul kantinlerinde işlenmiş gıda satışının yasaklandığının iddia edildiğine şahit oluyoruz.
Ahmet Rasim Küçükusta (@drahmetrasim): “Japonya, okul kafeterya ve kantinlerindeki tüm işlenmiş-süslenmiş-paketlenmiş gıdaları yasakladı. Bunların yerini endüstrinin elinin değmediği hakiki gıdalar alacak. Japonya, sanki beni takip ediyor gibi bir his doğdu içime. Ben de hafiften çekik gözlüyüm.”
Japonya, okul kafeterya ve kantinlerindeki tüm işlenmiş-süslenmiş-paketlenmiş gıdaları yasakladı. Bunların yerini endüstrinin elinin değmediği hakiki gıdalar alacak.
Japonya, sanki beni takip ediyor gibi bir his doğdu içime. Ben de hafiften çekik gözlüyüm. pic.twitter.com/CHWHKqhL5h
Bu iddiayı içeren tweet, daha önce sosyal medyada yapılan İngilizce paylaşımların Türkçemize çevirisi…
“Japonya, okullarda işlenmiş gıdaları ve katkı maddelerini yasaklayarak çocuk sağlığına öncelik veriyor. Japonya, okul menülerinden işlenmiş gıdaları çıkararak beslenme mükemmelliğine doğru küresel bir değişime öncülük ediyor. Dondurulmuş yemekler ve şekerli gazlı içecekler yerine, öğrencilere artık her gün sıfırdan hazırlanan geleneksel, mevsimlik yemekler sunuluyor. Bu girişim, bir yemek planından daha fazlası; çocuklara beslenmenin değerini ve doğal malzemelerin önemini öğretmeyi amaçlayan ülke çapında bir eğitim stratejisidir. Kolaylığı kaliteyle değiştirerek, hükümet, kantinde başlayan ve ömür boyu süren bir sağlık kültürünü başarıyla teşvik ediyor. Ülkenin gıda saflığına olan bağlılığı, katkı maddeleri ve ithalat konusunda katı düzenlemeler yoluyla okul kapılarının çok ötesine uzanıyor. Batı atıştırmalıklarında yaygın olan birçok kimyasal boya ve koruyucu madde sıkı bir şekilde kısıtlanıyor ve uluslararası markaların tahıllar ve şekerlemeler gibi popüler ürünleri yerel standartlara uygun hale getirmek için yeniden formüle etmelerini gerektiriyor. Ek olarak, et bazlı ürünlere yönelik sıkı ithalat yasakları ve JAS organik etiketi gibi yüksek sertifikasyon gereksinimleri, gıda tedarikinin hastalıklardan ve endüstriyel kirlenmeden korunmasını sağlayarak, Japonya’nın dünyanın en yüksek gıda güvenliği standartlarından bazılarına sahip olma ününü pekiştiriyor. Kaynak: Japonya Eğitim, Kültür, Spor, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı. Japonya’da Okul Öğle Yemeği Programı ve Beslenme Eğitimi. Japonya Hükümeti Yayını.”
Japan is prioritizing childhood health by banning processed foods and additives in schools.
Japan is leading a global shift toward nutritional excellence by purging processed foods from school menus.
Japonya’nın okul yemek programı taze ve dengeli yemeklere önem veriyor. Ancak Japonya’da okullarda işlenmiş ve paketli gıdaların tamamen yasaklanması gibi bir durum söz konusu değil. Okul Öğle Yemeği Yasası (School Lunch Program Act) ve Shokuiku (Gıda ve Beslenme Eğitimi) Temel Yasası’nın getirdiği standartları tutturmak için okullar, doğası gereği yüksek oranda işlenmiş, katkı maddesi içeren paketli gıdaları menülerinden ve alanlarından uzak tutarlar. Okullarda işlenmiş ve paketlenmiş gıdaların eksikliği bir “yasak” kaynaklı değil, “yönetmelik ve standart” başarısının etkisiyledir.
Japonya’nın eğitim sisteminde beslenme, sadece öğrencilerin karınlarını doyurma faaliyetiyle sınırlı bir uygulama değil, aynı zamanda ulusal bir sağlık politikası ve eğitim müfredatının bir parçası olarak görülüyor.
Japonya’daki zorunlu eğitim kademesi olan ilkokul ve ortaokul seviyesindeki öğrenciler, devlet tarafından sübvanse edilen ve “Kyushoku” adı verilen standart bir öğle yemeği programına tabidir.
Japonya’daki okul yemekleri besin açısından oldukça zengindir. Beslenme uzmanları gözetiminde günlük olarak hazırlanan taze ve dengeli yemekler, çocukların sağlığını iyileştirmeyi ve gelir düzeyine bağlı beslenme farklılıklarını gidermeyi amaçlamaktadır. Uzmanlar tarafından hazırlanan menülerde kaloriler, tuz, şeker ve yağ oranları hassas bir şekilde hesaplanmaktadır. Yemekler genellikle okulun kendi mutfağında veya bölgedeki merkezi mutfaklarda taze malzemelerle günlük olarak pişirilmektedir.
Japon hükümeti bu sistemi desteklemek için “Shokuiku” adı verilen Gıda ve Beslenme Eğitimi Temel Yasası’nı yürürlüğe koymuştur. Bu yasa, sağlıklı beslenmeyi zihinsel ve fiziksel gelişimin temeli olarak kabul etmektedir. Yasaya göre okulların görevi, çocuklara sadece akademik bilgi vermek değil, aynı zamanda doğru gıda seçimlerini öğretmektir. Bu yasal çerçeve, okullarda sunulan yemeklerin taze, yerel ve mevsimsel ürünlerden oluşmasını teşvik ederken, yüksek oranda işlenmiş gıdaların menülerde yer almasını engellemektedir. Yani ortada “okullarda paketli gıda satışını suç ilan eden” bir mevzuat bulunmasa da, beslenme standartlarını düzenleyen yönetmelikler, sağlıksız gıdaların sistemin ana parçası olmasını imkansız kılmaktadır.
Uygulanan beslenme programı, taze malzemelere önem verse de, işlenmiş gıdaları veya yapay katkı maddelerinin kullanımını tamamen sınırlamamaktadır. Dondurulmuş yemekler gibi hazır işlenmiş ürünlerden kaçınan menülerde kurutulmuş balık, katsuobushi, umeboshi, fermente soya gibi konserve ürünler yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu uzakdoğu ülkesindeki ilköğretim seviyesindeki okullarda genellikle ülkemizdeki gibi bir “kantin” veya “büfe” bulunmuyor. Böylelikle okul sınırları içinde cips, çikolata veya asitli içecek gibi işlenmiş gıdaların satın alınabileceği bir yer mevcut değil.
Lise eğitimine geçildiğinde sistemde belirli esneklikler görülmektedir. Zorunlu eğitimin sona ermesiyle birlikte Kyushoku sistemi de genellikle sona ermektedir. Lise öğrencileri çoğunlukla evden getirdikleri ve “Bento” adı verilen beslenme kutularını tüketmektedir. Liselerde bulunan kantinlerde ve kafeteryalarda paketli sandviçler, pirinç topları (onigiri) ve bazı içecekler satılmaktadır. Okullardaki bu satış noktaları dahi belirli sağlık kriterlerini gözetmek zorundadır.
Japon liselerinde devasa cips reyonlarına veya şekerli gazlı içecek otomatlarına rastlamak oldukça zordur. Fakat, lise seviyesinde ilköğretimdeki kadar katı bir “sıfır erişim” politikası yoktur.
Ayrıca “işlenmiş gıda” tanımı da bu konuda bazen kafa karışıklığı yaratabilmektedir. Japon mutfağının temel taşları olan tofu, soya sosu, miso veya balık kekleri de teknik olarak işlenmiş gıdalardır ve okul yemeklerinde sıklıkla kullanılırlar. Yasaklanan veya sistemden dışlanan ürünler, besin değeri düşük, katkı maddesi yoğun, ultra işlenmiş endüstriyel abur cuburlardır.
